Ina davosa bastiun u in mussavia per resistenza?
In fotograf ed in schurnalist descrivan la vita da 13 famiglias purilas

(anr) In buatsch squittà sa rasa sin la sulada, quest maletg chatt’ins en il cudesch «Bauern am Berg» ch’è cumparì dacurt. 
Tipic n’è quest maletg betg per il nov cudesch dal fotograf Didier Ruef e dal schurnalist Ulrich Ladurner. Ils carstgauns stattan numnadamain en il center da lur fotografias e descripziuns: Umens e dunnas che vivan en las Alps e fan là il pur. La fotografia approximada, che mussa la traglischur dal buatsch frestg, ha dentant tuttina insatge significativ per la lavur dal fotograf: Ruef n’emprova betg dad idealisar la vita da las 13 famiglias u persunas singulas ch’el preschenta. El vul vegnir datiers a lur realitad. Uschia ha Ruef fatg fotografias che na fan segiramain betg parada en in album da fotografias: Las persunas da Ruef sa chattan numnadamain en cuschina davos maisa en la vestgadira da lavur, ellas èn prendidas si davos èn, ellas fan fatschas pensivas, èn en posiziuns cun chommas sbrajattadas. 

Eroissem e resistenza 
Pliras emnas han il fotograf ed il schurnalist accumpagnà la via dira da lur famiglias muntagnardas. Ils texts da Ladurner paran l’emprim sco sch’els retegnessan, sco las fotografias, be in mument da la vita da las persunas. Ma Ladurner elegia ses muments cun quità, uschia ch’il text tradescha bler dal pensar e dal caracter da mintga persuna. Dal text cumbinà cun las fotografias resorta ina immensa individualitad da mintgina da questas 13 famiglias u persunas. Ma era sch’ils destins u ils caracters paran nun cumparegliabels datti tuttina in fil cotschen ch’ins na vegn betg immediat da tschiffar. Malgrà la realitad mussada resorta in tschert eroissem da questa glieud che fa il pur sin las spundas taissas, en tut aura e sut cundiziuns pauc favuraivlas. Igl è ina sort resistenza dal carstgaun muntagnard. 

Ina dunna a Rumein 
Plitost ils umens e purs porschan ils ideals motivs per las fotografias en «Bauern am Berg». En ils texts lascha il schurnalist dentant era pledar las dunnas. Tar la famiglia da Rumein raquinta per exempel Ursula, la dunna dal pur da bio: «La glieud da las citads san exact co ch’i vesa ora sin la champagna (...). Els vulan vesair in chaun che dat giaps e stira vi da la chadaina, geranis sin il balcun da lain, e mauns smardegliads da purs. Las vatgas han dad esser ventiraivlas, per che la glieud da la citad na sto betg avair scrupels da mangiar charn. Malcuntenta è – per ils abitants da la citad – ina vatga ch’è rentada en uigl.» Ursula raquinta era da sentiments ambivalents pertutgant sia rolla da pura en il vitg. L’entschatta cura ch’ella è sa chasada a Rumein era ella ina estra. Ella e ses um eran malvesids, damai ch’els na lavuravan betg convenziunalmain. Oz na scrolla nagin pli il chau pervi dad els. Far il pur da bio è uss insatge normal. Era sch’ella è oz forsa pli acceptada en la cuminanza, na munta quai betg be satisfacziun. Ursula tratga ch’ella e ses um han cumenzà a lavurar ecologicamain pervi da lur persvasiun: Oz fan blers purs quai be pervi dals raps. 

Ina dunna a Ftan 
A Ftan abitescha ina pura che ha bunamain il medem num sco la pura da Rumein: Ursla. Omaduas dunnas n’èn betg naschidas en il vitg nua ch’ellas bratgeschan oz en la puraria. L’emprim leva Ursla ir cun ses um en l’America, cun il temp èn els alura tuttina sa decidì da viver en il vitg nua che gia il bab da Reto ha fatg il pur. Simpel n’è quai dentant betg stà: Il bab da Reto era p. ex. stà in dals emprims purs dal vitg che ha cumenzà a lavurar il funs cun maschinas. Ursla e Reto dentant han vulì renunziar a maschinas e lur chargia da fain vegn tratga dal chaval. Da sa statgar da «veglias» furmas e tuttina restar integrads en il vitg ha duvrà curaschi ed ina purziun resistenza. 
En il cudesch «Bauern am Berg» vegnan anc quatter auters purs grischuns preschentads: Nino ed Emma en Bregaglia, Renato a Malögia, Luigi en il Puschlav, Adolfo e Sina medemamain en Bregaglia. 

Jon Matieu ha scrit a la fin dal cudesch in commentari istoric e Peter Rieder ha agiuntà decleraziuns tar la situaziun economica. 

Didier Ruef / Ulrich Ladurner: «Bauern am Berg», chasa editura offizin, 208 paginas. Pretsch 78 francs. Turitg 1998. Ursla e Reto da Ftan èn vegnids purtretads en il cudesch «Bauern am Berg».