Il debachel en il sectur da la sanadad svizzer

Da dr. med. Walter Schenker

Blers onns ha funcziunà il sectur da la sanadad sin ina basa liberala ed in nivel qualitativamain aut. Medis da chasa conscienzius e medis d’ospital obligads al bain public han garantì ina fitg buna e favuraivla tgira sanitara da noss pievel. L’inveteraziun creschenta da la populaziun, novas e charas pussaivladads da scleriment cun tecnicas da computer e da spin nuclear sco era novas analisas da labor cun la tecnica da gens contribueschan pli e pli a l’augment dals custs. Las visitas da rutina cun ultrasun savens nundolurusas, cun chirurgia vasculara ed endoscopias han manà a metodas da terapia che permettan intervenziuns preventivas tar disturbis dal cor, da la circulaziun e da las giugadiras. Però era intervenziuns custaivlas sco remplazzament da giugadiras, transplantaziuns d’organs e novas metodas cun medicaments custaivels tar malsauns d’aids e da drogas, sco Interferon e Virostatica, chatschan ils custs da sanadad ulteriuramain ad aut. Betg il davos èn quai mesiras socialas – sco la tgira da stgets e fauss asilants e d’immigrants illegals e la prescripziun da drogas permessa dal stadi a persunas fermamain dependentas – ch’engrevgeschan medemamain ils custs. 

Politichers incumpetents 
En Svizra portan anc adina ils chantuns e lur politichers la responsabladad principala per la tgira staziunara da la populaziun en ils ospitals, ma era per il svilup fallà da las structuras d’ospital sco era per la planisaziun fallada en tut il sectur d’accidents e d’assicuranzas. Anc ozendi datti en il sectur da la sanadad politichers incumpetents che crain da pudair schliar tut ils problems cun exercizis da spargn tar ils medis da chasa e tar ils medicaments. 
Daditg ennà fissan refurmas fundamentalas necessarias en il sectur da la sanadad svizzer. Las bleras mancanzas sin tut ils champs pretendan adina pli spert ina buna schliaziun. Empè da stgaffir però las premissas necessarias per adattar la structura, han ins convocà cumissiuns monstrusas e giuntas. La qualitad da las propostas per schliar il problem stevan en ina relaziun cuntraria al dumber dals commembers. In resultat da lur propostas era la lescha d’assicuranza da malsauns (LAM) contestada da l’entschatta ennà. Questa lescha è vegnida recumandada ils 3 da december 1994 sco «Deus ex machina politicorum» – sco il nonplusultra dals politichers. Il pievel è vegnì surmanà d’approvar la nova lescha cun bler squitsch da vart da las partidas ed in engaschament da las medias senza paregl, era cun agid da las cassas da malsauns e cun smanatschas ed empermischuns bunamain demagogicas. 

Sistem da sanadad antiquà 
Noss sectur da la sanadad è cumplettamain antiquà. Quasi mintga chantun ha ses sistem da diagnosa, agens numers da code per malsognas, atgnas tariffas per las medemas prestaziuns. Co pon ins – schizunt cun il diever immens d’EED – registrar statisticamain las malsognas ed ils custs da tractament e cumparegliar quests in cun l’auter, sche mintga chantun fixescha autras tariffas da labor e sch’ils custs varieschan da chantun a chantun? Malgrà ina nova lescha n’èn pussaivlas ni cumparegliaziuns sin plaun naziunal ni schliaziuns standardisadas dals problems existents. Tut il sistem sto vegnir midà ed adattà als basegns odierns. Las cumpetenzas da la confederaziun e dals chantuns èn da reglar da nov, schliaziuns standardisadas èn da prender en mira tar las finanzas, la planisaziun e l’organisaziun da las cassas ed assicuranzas, per ch’ins possia finalmain spargnar custs. Tut las empermischuns dals politichers, ch’els hajan ils custs sut controlla cun la nova LAM, mussan mo l’incumpetenza professiunala d’insaquants parlamentaris e ch’il parlament è surdumandà. 
Gia la mesadad da matg 1996, in mez onn suenter l’entrada en vigur da la nova LAM, èn daventadas las bleras mancanzas da la lescha evidentas e vegnidas cumprovadas da las cassas da malsauns, da pazients, ospitals e medis. Il 1997 ha constatà perfin la dretgira ed il cussegl federal che la nova LAM haja fatg definitivamain naufragi. Nus duvrain ina nova lescha che ha la mira d’obtegnair cun ils pli bass custs ils megliers resultats en noss sectur da la sanadad. Era il pievel, che sto a la fin finala pajar tut ils quints, ha percurschì ch’ils meds disponibels èn limitads. Anc sa drizza la ravgia davart l’augment da las premias excessiv surtut encunter las cassas da malsauns ed ils medis. Però gia oz vegn rinfatschà cun raschun als politichers ch’els n’hajan naginas ideas novas ed anc damain visiuns veritablas. 
Instituziuns inutilas, custaivlas e nun-productivas èn d’abolir. La conferenza dals directurs da sanitad n’ha oz damai nagina funcziun nizzaivla pli, cunquai ch’ella n’ha inoltrà enfin oz betg ina suletta idea raschunaivla e realisabla. 
Uschia sco il sectur da la sanadad èn era las organisaziuns dals ospitals suttamessas ad ina midada sperta da las pretensiuns e prestaziuns. Igl è uras da manar ils ospitals finalmain tenor princips economics e da l’economia da manaschi. Ils abus da subvenziuns ston chalar. I dovra concurrenza tranter las instituziuns areguard il pretsch, la qualitad e la scolaziun supplementara. Tar tut quai ston crudar ils cunfins chantunals e vegnir eliminads ils deficits da regulaziun existents. Empè da quai vegn oz empruvà d’introducir ina structura inflexibla che cuntradi a mintga sistem da l’economia da martgà. 

Ospitals 
Tar in’occupaziun da letgs da 65 per-tschient duvrain nus sin in milliun abitants circa 1600 letgs d’ospital. Serradas d’ospitals guvernamentalas èn in’absurditad, perquai ch’ellas excludan ina con-currenza reala. Ils ospitals ston ir enturn effizientamain cun lur meds elavurads e cun lur engaschament per pudair surviver. La concurrenza da pretsch e da qualitad sto funcziunar. Ils ospitals ston esser accessibels libramain per tut ils assicurads (open access) e la furma d’organisaziun sto esser libra (free system). Da franar ils custs è be pussaivel sche la gestiun d’ospital ensemen cun l’equipa da medis responsabla presta servetschs orientads al pazient ed a pretschs favuraivels. Purschidas custaivlas ed inutilas vegnan liquidadas senza guerras da persvasiun sche bilantschas cotschnas pretendan quai. Era ils pazients duain ir enturn cun ils custs en moda economica: Damain ospitalisaziuns directas per bagatellas, curtas dimoras a l’ospital, damain tgira intensiva, engaschament dal persunal pli raschunaivel e damain crom da palpiri. En ils Stadis Unids da l’America datti gia ospitals «senza palpiri», e là vegnan las prestaziuns d’ospital limitadas sin l’essenzial. 

Evitar in luxus inutil 
Tar nus sa mova la spirala dals custs gist en la direcziun cuntraria. In luxus inutil en ils ospitals cun confort d’hotel e dunsena sin giavisch, naschientschas nunnatiralas en il bogn d’aua cun il partenari per l’eveniment da naschientscha sut l’aua, reclama da las cassas da malsauns per gruppas da pazients senza ristgs che custan milliuns, tut quai èn svilups sbagliads, ballast custaivel, che vegn bittà giu fitg svelt en il cumbat da concurrenza. Perencunter ston ins conceder dapli impurtanza a la tgira dals pazients ed a la controlla da qualitad dal tractament medical e da tgira (quality control). 
Ils politichers che mainan savens ils ospitals ed il sectur da la sanadad, n’enclegian dals problems d’exequir pauc u in-summa nagut. Cun quai ch’els na pon betg vegnir fatgs responsabels pervi da lur incumpetenza, ston sa retrair en lur plazza directurs d’ospital u funcziunaris superiurs e vegnir engaschads vinavant ad in auter lieu. Oz ston las cassas da malsauns ed ils ospitals elavurar novs models da finanziaziun. Però tar il savair d’ozendi, savens insuffizient, dals responsabels è nagut en vista, ni bunas ideas ni visiuns da schliaziuns futuras. 

Visiuns per il futur 
Ina pussaivladad per midar las structuras fiss da fusiunar ospitals universitars, ospitals dals centers ed ospitals regiunals en trais regiuns da tgira. Cun quai fiss er dada la pussaivladad da reducir surcapacitads e d’evitar duplicitads. Mintga regiun vegniss manada d’in directur general che dispona da la furmaziun necessaria, d’enconuschientschas professiunalas correspundentas, d’inschign da manar e d’experientscha. Tut ils meds d’ozendi per ils fatgs 
d’ospitals, per la furmaziun dals medis (uni), tgirunzas e spezialists da medi-schina, vegnissan appurtads en in pool. Cun il temp vegnissan stritgadas las subvenziuns per ils ospitals, quellas per la furmaziun e la perscrutaziun però regladas da nov. La privatisaziun dals ospitals, che ston far economia cun ils meds attribuids, pussibilitass vinavant l’existenza d’ospitals pitschens e cun quai ina stgetta concurrenza. Ultra da quai fiss refutada la rinfatscha dals medis che la medischina vegnia naziunalisada. En ils Stadis Unids da l’America èn gia colliads ils sistems da satellit en las aglomeraziuns pli grondas (Mt. Sainai, Ford, Cliveland, Chicago). 
Ina repartiziun en Svizra franzosa, Svizra centrala e Svizra da l’ost cun trais directurs d’ospital fiss ina pussaivladad. Cun quai sa muventass insatge en il sistem dals ospitals svizzers immovibels ed influenzà da la politica. Pli tard surpigliass in team da medis, medis d’ospital e pratichers la conresponsabladad en las regiuns da satellit. Las clinicas universitaras a Genevra e Losanna fissan responsablas per la perscrutaziun en la medischina, per l’administraziun e la nova generaziun academica (che vegniss scolada pli confurma als basegns ch’enfin uss). Catalogs da prestaziun circumscrivessan las activitads dals ospitals dal center a Sion, Yverdon e Neuchâtel sco er quellas dals ospitals regiunals. 
Sumegliantamain pudess ins realisar in provediment da la Svizra centrala cun las clinicas universitaras a Berna e Basilea ed ospitals dal center a Bellinzona, Lucerna, Interlaken, Bienna, Liestal ed Olten. Era per la Svizra da l’ost fiss pussaivla ina buna schliaziun: Dapli incumbensas da scolaziun a Son Gagl, ensemen cun l’universitad da Turitg. Ospitals dal center a Schaffusa, Münsterlingen, Riva S. Gagl e Cuira surpigliassan per part ulteriuras u novas incumbensas. Las trais regiuns grondas stuessan cumprovar lur custs per incumbensas spezialas: Centers da paraplegia, transplantaziuns d’organs, centers da cremaziun. 

Integraziun sociala 
Era problems socials da lunga durada sco la tgira psichiatrica stuessan vegnir reponderads da nov. Per la tgira d’alcoholichers, toxicomans e pazients d’aids duess ins tschertgar schliaziuns pli favuraivlas. L’effect da medicaments chars stuess vegnir cumprovà. 
La tgira da pazients da cancer pretenda medemamain ina regiunalisaziun a norma da las structuras existentas. Clinicas interdisciplinaras furman equipas che sa deditgeschan a la prevenziun ed a la diagnosa tempriva da cancer, ma era a la promoziun da la sanadad tar ils giuvenils e creschids. Quests centers regiunals manassan in register da tut ils pazients cun in tumor, in register da las provas da tessì e procurassan per ina tgira degna da pazients incurabels a chasa u en ina chasa da tgira. La qualitad da questas spiertas vegniss era controllada. 
Ulteriuras incumbensas d’ina nova di-recziun fissan da controllar il tractament e d’observar las directivas da terapia da la WHO (World Health Organisation) sco era d’analisar ils custs ed il gudogn da la tgira en cas da basegn, da spezialitads, da tractaments primars u tar la tgira d’attempads. Las pli impurtantas finamiras da la controlla da qualitad èn, ch’il pazient saja cuntent cun sia tgira ed il bun resultat final da la terapia. La pli favuraivla metoda sto daventar rutina. A la fin èsi adina d’examinar l’effizienza da tut il sistem. Enfin oz è darar vegnì valità tge ch’è vairamain ina medischina propi buna. Nus giavischain bain tuts custs bass ed ina buna qualitad da la tgira. Sco criteris da qualitad servan però savens applicaziuns e prestaziuns discutablas. Igl è da sa dumandar sche tut quai che nus faschain saja era propi necessari u sch’i vegnia intervegnì inutilamain. 
Impurtant èn era buns contacts cun il pazient sco client. Nus stuessan ans dumandar pli savens sch’ils clients sajan cuntents cun nossas prestaziuns ed era ans far las suandantas dumondas: Co èn ils contacts cun la publicitad, cun ils collavuraturs, cun las vischnancas, cun ils medis? È la direcziun buna u dovri mida-das? Co statti cun la promoziun da la generaziun giuvna en las scolas ed en la publicitad? Per regla vegn quest problem resguardà a lunga vista bler memia pauc. El merita però noss’attenziun, perquai ch’el è fitg impurtant per la qualitad da la tgira futura. 

Medis 
A pli lunga vista èn d’integrar en l’entir sistem tant ils medis generalists, ils medis da champagna sco era ils medis d’ospital che pratitgeschan independentamain. Il medi da chasa stuess pudair decider libra-main tar tge ospitals ch’el vul cumprar en per ses pazients las meglras operaziuns per il pretsch il pli favuraivel. Ils medis ston vegnir orientads dapli davart models pussaivels da la collavuraziun. L’integraziun clinica tras contacts pli frequents èn d’interess vicendaivel per pudair examinar novs models da sanadad ed era per pudair inoltrar iniziativas e propostas dals medis. Cun ina concepziun correspundenta dals contracts ed ina remuneraziun da las prestaziuns, pon ils medis vegnir integrads finanzialmain. Uschia crudassan davent bleras prestaziuns inutilas e duplicitads en il sectur da cumpensaziun (guerra da palpiri), senza che l’independenza dals medis da chasa vegniss tangada. Ultra da quai existiss la pussaivladad da cogestiun tar la concepziun dals models da medis da chasa. 
In sistem da satellit porscha novas pussaivladads areguard incumbensas regiunalas grazia a la rait digitala. Plinavant stuessan ils medis integrads esser abels d’inoltrar era sin champ politic lur savair e lur ideas. 
Las mancanzas gravantas da la nova LAM èn vegnidas cumprovadas gia a l’entschatta da quest artitgel. Avant che far uss da questa cuntschadira desolada ina nova lescha da sanadad u da cuntschar ella vinavant cun midadas da lescha, duess ins midar las cundiziuns fundamentalas necessarias e ristgar da transfurmar tut noss sistem da sanadad confurm al temp. 
La finamira d’ina nova structuraziun ston esser tariffas d’ospital che cuvran ils custs e pussibiliteschan la concurrenza tranter las regiuns. Pli tard stuessan vegnir integrads ils medis generalists ed ils spezialists en il «Managed Care System». Ina gia ch’ils custs dal nov sistem èn conuschents, pon ils pazients assegnar lur premias directamain en il sistem da sanadad. Cun quai daventassan las cassas da malsauns e lur administraziun custaivla inutilas e las premias d’assicuranza fissan finalmain in pau pli favuraivlas. 

Medicaments 
Ils medicaments occupan in chapitel stgir en il sectur da la sanadad svizzer. Era qua datti en il temp da l’integraziun europeica structuras inutilas. Senza consultar ils medis han ins creà ina «glista negativa», sco ch’i para per spargnar raps. La-tiers han ins stritgà meds cumprovads e favuraivels da la glista dals medicaments renconuschids da la cassa da malsauns ed obligà ils medis d’ordinar persuenter a lur pazients meds custaivels. 
L’Uffizi interchantunal da controlla da medicaments (UICM) porta la responsabladad principala per il dischurden economic en il sectur da pavel e medicaments. Pli baud vegnivan ils pretschs da medicaments midads dus gia l’onn, oz var quatter giadas. Quai è ina absurditad birocratica cun custs da stampa, adattaziuns dal pretsch tar apotecas, medis e distribuiders a l’engrossi. Ch’ins po cumprar en pli favuraivel copias da medicaments, vegn taschentà, e la glista dals medicaments copiads na vegn betg publitgada. Empè da spargnar custs datti custs supplementars tras l’administraziun. Senza far la minima meglieraziun vegnan uschia augmentadas las expensas. Apaina ch’ils medis e las cassas da malsauns han studegià a fin las midadas da pretsch, èn gia puspè novas sin maisa. 
L’UICM pudess vegnir abolì immediat senza dischavantatgs ed ins pudess spargnar fitg blers raps. In’adattaziun dals pretschs per onn avess daditg tanschì, sch’ils pretschs da medicaments na fissan betg vegnids martgadads a bain-plaschair en il gremi. Ultra da quai è la qualitad da l’examinaziun dals medicaments e dals pavels per la gronda part fitg discutabla. Sche nus avessan ans associads a las directivas da l’Uffizi d’examinaziun europeic, fissan nus vegnids schanegiads dals pavels infectads cun BSE e dals imports da pulom da Hongkong. En il senn d’ina schliaziun globala pudessan nus era surpigliar las directivas da l’administraziun americana Food and Drug. Sche nus avessan fatg quai pli baud, ans fiss la tragedia «Contergan» vegnida spargnada. Cun quatter giadas damain uffiziants sutoccupads en l’Uffizi federal da sanitad daventass questa creaziun nunsurvesaivla almain quatter giadas pli effizienta. 
La moda e maniera co ch’ils medicaments vegnan distribuids, na gioga nagina gronda rolla. Il pli favuraivel fiss la consegna da medicaments tras il medi che ordinescha quests. 
Distribuiders a l’engrossi n’èn betg giavischads, perquai ch’els garanteschan be en ils centers gronds ina distribuziun permanenta. Las tentativas da las cassas da trametter sezzas medicaments custaivels tar recepts cuntinuants, mussa be co che cassas vegnan sin ideas curiusas be per augmentar las expensas. Il medem vala per lur centers da sanadad, dals quals i na vegn mai rendì quint detagliadamain.