Davart tuts pajais dal mund
In manual pratic, instructiv e plaschaivel

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Tgi che basegna las infurmaziuns las pli novas davart in u l’auter pajais consultescha gugent las Annalas mundialas Fischer, edidas dapi quaranta onns.
Il tom da 2000 (21 x 14cm, 930 g) cumpiglia 1404 colonnas e tranteren 40 maletgs en colurs. Il frar pli vegl da lezzas annalas, en in auter linguatg da noss chantun, enconusch’ins perencunter memia pauc: En december 1999 a Novara (Piemont) è cumparida la 96avla annada dal Chalender De Agostini, bler pli pitschna (16 x 8cm, 1088 paginas ed anc 39 chartas geograficas en colurs) e pli leva (340 g) che l’ediziun 2000 da las Annalas Fischer, però cun ina stampa che schanegia dapli ils egls. Quest tom merita l’attenziun dal public grischun.

Ina ritga funtauna d’infurmaziuns
Suenter il register (pp. 5-10) ed ina curta survista d’eveniments succedids en fanadur, avust e settember 1999 (pp. 12-17), t.a. midada d’executiva tar l’Uniun europeica (UE), vegn la part speziala 2000, davart l’onn giubilar, cun in’istorgia dals pelegrinadis catolics, ina cronologia ecclesiastica dapi 1300 ed ina descripziun da las religiuns principalas (pp. 15-42). I suondan infurmaziuns davart lur chalenders (pp. 43-47), lura las valutas (pp. 54-61), la geografia generala fisica e cunzunt economica (pp. 75-140). Duas paginas (100-101) descrivan manidlamain las instituziun da l’UE. La part principala tracta ils pajais dal mund, l’emprim l’Italia (pp. 141-202), lura tschels stadis tenor l’alfabet talian (pp. 205-1040). Per mintgin mussa ina skizza la posiziun geografica ed i suonda ina survista da la situaziun politica e las infurmaziun principalas davart las instituziuns e l’economia. Ina spezialitad da De Agostini ch’ins na chatta betg tar Fischer é la glista da tuttas provinzas, chantuns u district, cun mintga giada la chapitala, surfatscha e populaziun.

Tge è succedì dacurt?
Qua sco exempel il prolog davart la Rumenia (p.825), pajais che vegn ad ans occupar quest onn pervi d’elecziuns parlamentaras che pudessan dar puspè la pussanza a communists e naziunalists: “La Rumenia, malgrà sia premura, n’ha anc betg pudì instradar il creschament economic, ni s’unir cun l’Europa dal vest. Ins ha spustà l’adesiun a l’UE ed a l’Organisaziun dal patg da l’Atlantic nord. Las refurmas stipuladas cun il Fond monetar internaziunal ha ins realisà be en part, pervi da las resistenzas da l’apparat statal e la difficultad da sfurzar si unfrendas novas ad ina populaziun gia spussada. En schaner 1999 ha sa palentada puspè la malcuntentientscha dals miniers; els na levan betg ch’ins serria implants che rendevan pauc.” Il davos paragraf menziuna “la visita istorica dal papa, l’emprima en in pajais ortodox dapi la separaziun da las baselgias (1054).” Ils nums geografics èn reproducids fidaivlamain, cun ils bustabs agens dal rumen – dal reminent sco quels dals linguatgs da l’Europa centrala, dal nord e da l’ost dovran noss alfabet cun en pli segns spezials. Il chapitel davart la Rumenia (22 milliuns olmas) cumpiglia set paginas (825-831), sco quel davart la Svizra (be 7 milliuns, pp.936-942); quai mussa l’impurtanza da noss pajais per in public italofon. Il prolog (p.936) menziuna duas cunvegnas da 1998, quella da las bancas svizras cun il Congress mundial gidieu e quella dal cussegl federal cun l’UE.

In juvel ch’ins dovra gugent
A la fin dal chalender vegnan il register cartografic (pp. 2041-1088) e las 39 chartas geograficas. Tuttas inditgeschan ils cunfins da stadis en ils intschess represchentads; quellas da l’Italia (2-8), da Canada (30), ils Stadis unids (31-32) e la Brasilia (36) mussan anc ils cunfins da las regiuns u dals stadis federals. Duas paginas da l’entschatta e duas da la fin reproduceschan las bandieras da tuts stadis. I manca biografias da persunalitads politicas; talas occupan 98 colonnas (865-962) da las Annalas mundialas Fischer 2000. Il Chalender De Agostini è tuttina in’ovra remartgabla da consultaziun, pli ch’in cudeschet plaschaivel cun sia bella liadira cotschna, vairamain in juvel ch’ins prenda, sfeglia e dovra gugent.