Gottfried Siegrist – il pionier da l’aviatica grischuna festivescha ses 100 avel anniversari

Da Roland Küng 

Era sche l’aviaziun n’ha mai giugà ina rolla impurtanta en il Grischun, hai era dà tar nus intgins entusiasts giagliards ch’han fatg enconuschent en noss chantun l’aviaziun a motor e l’aviaziun senza motor. Il pli enconuschent è Gottlieb Siegrist ch’ha fatg furori ils onns trenta e quaranta cun differents emprims sgols ed emprimas atterradas. L’aviaziun, ch’aveva suenter 1900 plaunsieu superà sias malsognas d’uffanza, fascinava Gottlieb, ch’è creschì si en il quartier Loe a Cuira, gia da pitschen. Da palpiri e channa zambregiavan el e ses cumpogns aviuns e drags ed eran ventiraivels, sch’il vent purtava quels in pèr meters en l’aria; l’aviaziun per propi als pareva nuncuntanschibla. Suenter la scola cumenza Gottlieb il 1916 a Cuira in emprendissadi d’aurer ch’el terminescha cun success. Lura vegn la scola da recrut, da sutuffizier e d’uffizier tar l’infantaria, e suenter l’occupaziun en sia professiun. 

Pilot da militar 
A chaschun d’ina tura en muntogna fa in aviun militar a duas alas sias curvas gist sur il chau da Gottlieb ed en el sa sveglia il vegl giavisch da sgular. El s’annunzia tar la truppa aviatica, malgrà ch’igl era gia fitg difficil d’insumma pudair frequentar la scola d’observatur, quai ch’era ina cundiziun per aspirants da geners da truppa esters. Ma el ha cletg, il 1926 vegn el clamà a Dübendorf, nua ch’el po terminar la scola anc quel onn. Tuttina, la schanza da pudair daventar pilot era minima. Tant pli gronda la surpraisa, cura ch’el vegn clamà il 1928 a la scola da pilots. Ils 27-10-1928 vegn el brevetà cun bravura sco pilot militar. 
Durant ses temp d’uffizi ha gì lieu ils 16 da zercladur 1929 sin il Rossboden a Cuira il segund di d’aviatica. Ptn Siegrist era in dals pilots ch’ha dastgà absolver il program da sgol militar. Suenter quatter onns trenament cumplain tar la truppa aviatica vegn el transferì l’onn 1932 en la reserva, sin fundament da la limita da vegliadetgna che valeva da quel temp per pilots. 
Ma per il pilot cumprovà nun ha quai vulì dir d’abandunar l’aviaziun. El ha prendì en mira d’intermediar ad auters quai ch’el aveva emprendì e d’avrir l’aviaziun en il Grischun a la publicitad. A la fin da 1933 fundescha el ensemen cun amis da l’aviaziun la secziun Cuira da l’Aero Club da la Svizra e la gruppa d’aviuns senza motor da Cuira. 

Sgol cun aviun senza motor 
La AeCS secziun Cuira cumpra il 1934 ses emprim aviun senza motor, in WF-7 a duas alas Imm. 21, dal reminent l’emprim aviun en il chantun Grischun. 
Per propagar l’aviaziun cumenza «Götti», sco che ses camarats al numna-van, ils 4-2-1934 cun la partenza a suga elastica davent dal Churer Joch. Ses sgol fin a la atterrada sin il Rossboden durava 17 minutas. Quai è damai stà l’emprim sgol senza motor en il chantun Grischun, ina prestaziun surprendenta en vista al material da sgular da quel temp! Ils 18-2-1934 al reussescha in ulteriur «sgol a lunga distanza» davent dal Dreibündenstein fin a Tusaun. 
Ils proxims onns scolescha Götti sin il Rossboden e sin la Plarena a Domat ils emprims pilots da sgol senza motor dal Grischun. El è er stà cuniniziant tar la fundaziun da las gruppas da sgol senza motor d’Arosa, Tavau e d’Engiadin’auta. Ils pilots da  questas gruppas aveva per part era el scolà. Suenter la cumpra d’ulteriurs aviuns da scolaziun è la flotta vegnida engrondida il 1939 cun l’emprim aviun da prestaziun senza motor, in Spalinger S 18 II. A chaschun dal champ da perscrutaziun da sgols senza motor organisà da G. Siegrist ils 27-5-1939 a Samedan, al reussescha cun quest aviun l’emprim sgol da prestaziun senza motor en noss chantun. Sin fundament da questas experientschas positivas e da las relaziuns da sgol cun aviuns senza motor idealas en l’Engiadina suondan l’avust ed il settember 1939 l’emprim ed il segund «champ autalpin per sgols senza motor», omadus sut la direcziun da Götti. Quels èn stads il fundament per tut ils ulteriurs champs dals onns sequents en Engiadina. 
Sgol a motor Per cumplettar lur activitads da sgol senza motor han ils da Cuira affittà ina anteriura maschina da militar dal tip Wild per pudair offrir sgols da passagiers e «battens da sgol». Ils 14-4-1934 ha Götti atterrà a Cuira quest aviun, che vegniva numnà plain affecziun «Tante Wild». Curt sisur è reussì al pilot «giagliard» ils 9-9-1934  cun la CH-149 l’emprima atterrada sin l’Oberberg da 1730 m a Parpan ed ils 23 da settember in’ulteriura sin il Churer Joch da 1985 m. La partenza sin la «pista» da 180 m era pussaivla mo vers Cuira da la spunda giu e pretendeva dal pilot ina prestaziun maisterila. Avant ch’il contract da fittanza per la Ch-149 spiria sa tschenta Götti a la fin da l’onn per ina curta visita ad Andeer. A l’entschatta da 1935 po la secziun Cuira acquistar ses emprim aviun a motor, in De Havilland modern da 3 plazs «Leopard Moth» HB-ORU ch’arriva a Cuira ils 8-5-35 pilotà da Götti e che vegn battegià la fin da matg sin il num «Grischuna». Cun questa maschina reussescha a Götti ina ulteriura atterrada sin l’Oberberg. La «Leopard Moth» ha prestà servetschs fidaivels fin ch’ella è vegnida donnegiada a chaschun d’ina partenza interrutta sin il Rossboden. Per mancanza da finanzas è l’aviun vegnì vendì. Pir suenter reusseschan a Götti las davosas grondas atterradas externas, ils 21-10-49 ad Uors/ Lumnezia ed il 1-12-49 a Surrein. La fin da 1950 banduna Götti l’aviaziun activa per motivs famigliars. 

Plazza aviatica en la val 
Gia la fin da 1933 s’engascha Gottlieb Siegrist per la realisaziun d’ina plazza aviatica en la val en la regiun da Cuira-La Punt. Differents motivs, sco la tschertga da l’aviatica civila per ina plazza aviatica da guntgida (en cas da brentina en la Bassa), l’interess da differents lieus da cura, relaziuns d’enviern per il sgol cun aviuns senza motor etc. han leventà discussiuns davart il lieu d’ina plazza aviatica en la part sura da la Val dal Rain. A Cuira han ins fundà cun gremis interessads in comité per ina plazza aviatica, cun la finamira da sviluppar la plazza sin il Rossboden u sin la Plarena a Domat. 
En la regiun Ragaz Bogn-Maiavilla è sa constituì in ulteriur comité per ina plazza aviatica sin la Rossweide a Maiavilla. Sin quai èn cumparids en la pressa differents artitgels, per part vehements, davart la dumonda d’ina plazza aviatica, pertge che mintga partida defendeva sias ideas. 
L’enconuschent directur da la Swissair da quel temp, Walter Mittelholzer, era in ferm aderent d’ina plazza aviatica sin la Plarena resp. en il Vial a Domat. El era persvadì che la structura natirala dal lieu lubiss da construir en omadus lieus cun paucs meds finanzials ina plazza aviatica. Per cumprovar questa teoria han ins pudì organisar ensemen cun W. Mittelholzer in sgol spezial a Domat cun la pli gronda maschina da la Swissair, ina Douglas DC-2. Il di commemorabel dals 11-6-1937 ha W. Mittelholzer damai atterrà senza difficultads la HB-ITE sin il prà «normal» da la Plarena. 
Blers motivs, tranter auter la dumonda dal lieu, han però impedì la construcziun d’ina plazza aviatica en la val. Era autras variantas tranter Domat e Maiavilla nun han gì success. Il Rossboden, avert suenter 1945 mo anc per sgols cun lubientschas spezialas, è vegnì serrà definitivamain il 1961 per l’aviaziun. 

Il Gottlieb Siegrist dad oz 
Sper sia activitad da sgol e sia professiun era Gottlieb Siegrist ils onns 1934–39 era commember dal cussegl da la citad da Cuira, da 1935 fin 1939 deputà en il cussegl grond. El è stà il moziunari ch’è s’engaschà en il cussegl grond gia il 1939 per in tunnel da via dal San Bernardino. Il 1938 al ha il chantun Grischun offrì ina plazza tar il commando cirquital cun l’incumbensa primara da stabilir la protecziun civila en il chantun Grischun. G. S. ha acceptà questa sfida ed è sa deditgà da qua envi a questa finamira. 1953/54 è el vegnì clamà da ses anteriur pilot-instructur militar sco cumandant da champ en Corea, nua che la Svizra aveva per incumbensa da l’ONU ina cumissiun neutrala per survegliar la repatriaziun da praschuniers. Enavos en Svizra è el sa deditgà puspè a sias incumbensas primaras en la protecziun civila ed è avanzà fin al cumandant cirquital. Gottlieb Siegrist è restà fidaivel a «sia» citad da Cuira era suenter ch’el è ì en pensiun ed el viva oz en il Kantengut a Cuira, saun da corp e da spiert. Igl è mintga giada fascinant da pudair tadlar sias regurdientschas e sias aventuras che van lunsch enavos en l’istorgia da l’aviaziun svizra.