El Greco a Vienna
In’exposiziun excepziunala davart in artist genial

Da Guiu Sobiela-Caanitz 

Entamez Vienna, enfin als 2 da settember, pon ins visitar in’exposiziun (1) deditgada al pictur Domenicos Teotocopulos numnà El Greco (1541–1614). La vita e l’ovra da lez artist genial simboliseschan la situaziun da l’Europa dal sid en il temp da la preponderanza tirca e de quella battaglia da Lepanto che Giovanni Battista Macholino ha malegià en la baselgia da s. Vintschegn a Pleif (Vella). 

Da Creta enfin en Castiglia 
Entant ch’il sultan dominava sin la Mes'insla balcanica, segirava Vaniescha, la «Republica da s. Marc», ses agen commerzi oriental entras il possess da varsaquantas inslas en il Mar mediterran. Sin ina da lezzas è naschì Ugo Foscolo (1778–1827) d’ina mamma grecca; pli tard è’l vegnì in grond poet talian. Medemamain è Domenicos Teotocopulos naschì en Creta, quella giada possess venezian. Sia carriera artistica ha’l entschet sco pictur d’iconas, quels maletgs giagls da sontgs che tenor la tradiziun da las baselgias orientalas pussibiliteschan al cartent da contemplar radis da gloria divina. Il giuven Cretais è lur ì a sa scolar en l’Italia, lezza giada patria dals arts: 1566 a Vaniescha, 1570 a Roma… e 1577 en quella citad da Toledo ch’era stada residenza dals retgs da Castiglia enfin a 1561. 

Sin terra ed en tschiel 
A Toledo pon ins anc admirar blers maletgs da l’artist. Ins enconuscha cunzunt «La sepultura da cunt d’Orgaz» en la baselgia da s. Tumasch, in capodovra da dus plauns ch’exprima la religiusadad da la refurma catolica. La persuna principala dal maletg, il cont barmier, ves’ins sin omadus plauns. Giusut, sin terra, vegn sia bara, gia vestida cun cuirass, sepulida d’in uvestg assistì da quatter spirituals en preschientscha d’ina fulla da nobels, bunamain be umens. Sin il plaun sur, en l’auter mund, vegn il cont, vestì be cun in ponn, retschet da Cristus, Maria, s. Peder cun duas clavs, varsaquants anghels ed ina fulla da sontgs e beads. Da la vart stattan trais figuras dal Vegl Testament: David cun arpa, Salomon cun scepter e Moses cun las tavlas da la lescha. Ils cuntrasts da colur, sco er quels tranter cler e stgir, ils chaus pitschens e las figuras stendidas ed agilas caracteriseschan il stil unic d’El Greco. 

In temp da rempars 
L’artist ha era malegià purtrets che correspundan dapli a noss gust d’oz. Ses «Cardinal Fernando Niño de Guevara, derschader da l'inquisiziun castiliana», para da truar tgi ch’al guarda, cun sia egliada senza la minima buntad ed umanitad. El Greco sco convertit fascheva segir attenziun da lez chatschadur d’eretics che simbolisescha in temp da tema. Gist quella giada han ins bajegià in rempar schizunt enturn Toledo, entamez la Mes'insla iberica, sco fortezza en cas d’invasiun musulmana (dal Mar mediterran) u ughenotta (da l’Aquitania). Medemamain agiva l'inquisiziun castiliana sco rempar da las olmas. A Winterthur (2.) pon ins contemplar il cardinal e sa laschar tementar da ses sguard. In maletg tut auter, «S. Madlaina fa penetienza», pon ins uss admirar a Vienna; el mussa la putganta enriclada en extasa che cuverna ses sain blut cun il maun sanester, entant ch’il dretg, stort, na ristga da tutgar ina chavazza, simbol da la mort, che tegn avert in cudesch. L’exposiziun entamez la citad dals Habsburgs, cun quaranta maletgs d’El Greco, porscha l’occasiun da respirar l’aria d’ina da las chapitalas istoricas da noss continent. 

1) Kunsthistorisches Museum, Burgring 5, A-1010 Vienna, telefon 0043 1 525 240 
2) Collecziun Oskar Reinhart, Am Römerholz, Haldenstraße 95, 8400 Winterthur, telefon 052 269 27 40