Meinrad Inglin: Il classicher svizzer dal 20avel tschientaner
Per il di da sia mort, ils 4 da december, avant 30 onns

Da Johann Ulrich Schlegel 

Sche Gottfried Keller vegn numnà en ils tschertgels dals germanists gugent sco il scriptur dal 19avel tschientaner, pon ins senz’auter taxar Meinrad Inglin sco il scriptur dal 20avel tschientaner. Inglin è dentant dapli ch’in epigon e descendent da Gottfried Keller. «El ans fa endament Gottfried Keller, ma quai na vul betg dir che Gottfried Keller saja ses prototip; ins manegia cun quai plitost il rang e l’affinitad primara», scriva Karl Schmid da ses convischin e contemporan Meinrad Inglin. Sch’ins guarda l’enconuschenta ovra principala dad Inglin, il «Schweizerspiegel», pon ins constatar ch’i dat strusch in’ovra d’in auter scriptur svizzer ch’ins pudess cumparegliar cun «der Grüne Heinrich» da Keller. Curt e bain, Meinrad Inglin è in grond scriptur independent e statuescha sez in exempel, gist er en noss mund dad oz. El ha en mintga cas bler d’ans porscher. 

Fridas dal destin en la giuventetgna 
Gia il curs da vita da Meinrad Inglin mussa perspectivas fascinantas, nua ch’il lectur chatta en pliras situaziuns da la vita confiert, speranza ed insumma pussaivladads da success. 
Meinrad Inglin è naschì a Sviz, ils 28 da fanadur 1893 sco figl d’in urer ed aurer stimà, pia da buna famiglia. Menziun speziala meritan ses basats, quel da la vart da la mamma, ch’è stà cusseglier guvernativ e cusseglier naziunal e fundatur dal Grand Hotel Axenstein, e quel da la vart dal bab, ch’è stà in uffizier stimà en servetschs mercenaris ed in um da grond’influenza en la patria. 
Cun 13 onns ha dentant subì il mattet ina frida dal destin che ha influenzà el per vita duranta: Ses bab è sa disgrazià mortalmain en muntogna cun 42 onns. Quest accident occupa il scriptur l’entira vita. Il 1949 ha el publitgà en ses «Werner Amberg» realisticamain l’istorgia da questa disgrazia e da sia giuventetgna; dus onns avant sia mort, il 1969, l’ha el surlavurà e publitgà ella danovamain. En ses raquint «Die Furggel» (1968) ha el er descrit simbolicamain la tragedia da la perdita prematura da ses bab. En quella istorgia fa il bab cun ses figl ina spassegiada en muntogna; els vulan ir a guardar chamutschs sin il «Furggelgrat»; il bab fa spetgar ses figl sin la furcla, va sulet anc pli ensi e croda sur la grippa giu. La Furggel, furma ina cesura en la vita dal giuvenot; ses destin stat ad in spartavias; el sto sa decider e chattar sez la via, sulet ed abandunà. 
Ma in mal cloma l’auter. Suenter la mort dal bab il 1906 suonda in discletg a l’auter. Durant ils trais onns al gimnasi da matematica dal collegi «Maria Hilf» a Sviz disdi el talmain che quest temp cumenza al persequitar sco trauma durant tut sia vita. El sa decida per in emprendissadi dad urer. Er quel sto el dentant interrumper. Lura suonda in’ulteriura emprova al gimnasi, questa giada en la partiziun da commerzi. In onn stat el là. Ma i na va bain cun el. Qua tschiffa il collegi fieu ed arda giu dal tuttafatg. 
Quest eveniment metta il giuven da 17 onns en ina vair’extasa. El fa sigls dal plaschair e da spir levgiament davant la chasa da scola en flommas. 
Ma lura suonda in’ulteriura frida dal destin. Sia mamma vegn grevamain malsauna, e suenter la mort andetga da ses bab sto il giuvenot acceptar ussa er la mort prematura, plauna ed anc pli crudaivla da sia mamma. Questa mort tutga il figl en ses pli profund intern. Diesch dis suenter la mort da la mamma banduna el er la scola da commerzi. 
Il giuven va a Caux e daventa camarier en in hotel. Qua sto el lavurar sco in nair per ina paja miserabla. El è fermamain dischillusiunà da l’uschenumnada «buna societad» en il hotel nobel «Caux Palace». El po durmir be paucas uras dal mument ch’ils bals van a fin a la damaun marvegl ch’el sto star si a nettegiar la rauba d’argient. Cur ch’el avess stuì en ses temp liber anc gidar metter si ils tgeiels durant las concurrenzas per premis, cumenza el a refusar l’obedientscha e survegn scumond dad ir en sortida. En ina brev scriva Inglin a si’onda: «Dass ich trotzdem immer noch gesund und wohl bin, beweist, dass ich nicht von so schwächlicher Konstitution bin, wie Ihr immer dachtet.» 

La direcziun decisiva per sia vita 
Er sco camarier na vesa el a la fin pli nagin avegnir. En ina brev sa drizza el a ses anteriur scolast da tudestg al collegi a Sviz, prof. dr. Dominicus Abury, che para bainvulent envers el. Inglin chatta ussa la direcziun per ses avegnir. Dr. Abury al intimescha da suandar «sia vusch interna» e d’empruvar ina existenza sco scriptur liber e schurnalist. 
Anc ina giada turna el al collegi a Sviz, banduna dentant quel cun 20 onns senza avair fatg la matura e studegia tuttina a las universitads da Genevra e da Berna. Il 1915 absolva el la scola d’uffiziers a Turitg. Instancablamain sa scolescha el ussa vinavant sco autodidact. El sa deditgescha als pli gronds scripturs da la litteratura mundiala. Als russ Dostojewski e Tolstoi suonda Nietzsche. Da Tolstoi emprenda el l’entir mastergn istoric, da Nietzsche l’undraivladad intellectuala. Quests gronds scripturs dal mund catapulteschan Inglin or da la vita ordinaria e mediocra. Ma immediat entschaivan er las difficultads. Ils umans na cumportan betg sch’insatgi enconuscha lur intenziuns. Cur che Inglin publitgescha l’emprima ovra «Die Welt in Ingoldau», sa sentan tschertas persunas demascradas e disturbadas en lur trot da mintgadi. A Sviz n’è el pli segir. Per in temp sto el fugir a Turitg. Ma Inglin daventa spert renumà. Las chasas edituras da tut il mund fan stim dad el e mussan lur interess per l’autur. Per Inglin èsi cler ch’el impunda sia vita ed uschia er ses ambient e si’experientscha en si’ovra. En il raquint «Herr Leutnant Rudolf von Markwald» tematisescha el la defensiun da la patria. 
Inglin crititgescha la societad, ma el ama sia patria. In suenter l’auter cumparan ils proxims onns «Grand Hotel Excelsior», «Lob der Heimat», «Die graue March» e «Jugend eines Volkes». 
En la Segunda guerra mundiala è Inglin cumandant dad in champ da Polacs e Franzos internads. Suenter il 1945 survegn el in premi suenter l’auter en Svizra ed a l’exteriur. Cun questas distincziuns vegn sia lavur stimada e sias ovras derasadas lunsch sur ils cunfins naziunals ora. In dals germanists ils pli impurtants dal mund da quel temp che crititgava ils scripturs en moda fitg severa, prof. Emil Staiger, è s’exprimì instantamain en favur dad Inglin ed ha ludà si’ovra. Ils 4 da december 1971 è Meinrad Inglin mort en la vegliadetgna da 78 onns a Sviz. 

La relaziun reciproca tranter natira e stadi 
Per chapir Meinrad Inglin ston ins guardar pli detagliadamain dus fundaments, sin ils quals el sa basa: Dad ina vart è quai la natira e da tschella vart la realitad politica da la patria. En la natira chatta Inglin ina accordanza tranter nascher e sparir, vita e mort, flurir e sflurir. En la «Furggel» di il bab al mat: «Viele Menschen verstehen nicht, dass man an den wildlebenden Tieren die grösste Freude haben und sie dennoch erlegen kann. Das sei ein Widerspruch. Kann sein, dass es einer ist, aber das Leben hat viele Widersprüche, man kann nicht alle lösen, und es ist trotzdem schön.» 
Meinrad Inglin ha cuntanschì il zenit da ses renum cun si’ovra principala «Schweizerspiegel». Ad Emil Staiger ha el sez declerà ch’el haja gì tar quell’ovra avant sai «Krieg und Frieden» da Tolstoi. Il roman preschenta la Svizra en moda epica ed exemplarica en ina situaziun speziala. Igl è il temp da l’Emprima guerra mundiala, e la Svizra ha cuntanschì in punct istoric che mussa cleramain ils cunfins socials e politics dal svilup modern. Il singul burgais ch’el preschenta a maun dals differents caracters d’ina famiglia, sto tschertgar ina nov’identitad che culminescha main en l’autorealisaziun, ch’en l’enconuschientscha da l’autolimitaziun ed en il principi da l’interrupziun dal cumbat. Ins sto pudair viver er cun resultats nunperfetgs e cun svilups cuntanschids be a mesas. La speranza per l’avegnir da la Svizra n’ha Inglin betg en l’elita, sco en quest cas en ils uffiziers, mabain en ils sutuffiziers ed en l’armada da milissa, en ils mastergnants ed en ils purs. Perquai ch’el enconuscha ils cunfins da l’aspiraziun umana surpassa el dentant gist cun la valaivladad generala da si’interpretaziun ils cunfins da noss pajais. Il «Schweizerspiegel» daventa cun sia valaivladad atemporala in roman d’impurtanza betg mo per la Svizra, mabain per l’entira Europa e per tut il mund. Inglin sa mussa ultra da quai sco istoricher raffinà che na cumpara dals archivs plain pulvra cun documents abstracts ed antiquads, ma 
che descriva directamain da la vita da ses temp e che preschenta quella poeticamain en ses tratgs caracteristics ed essenzials. E gist sco poet tschiffa el, sco quai che Ortega y Gasset fa resortir, er la realitad meglier che tut ils scienziads. El è er dapli ch’in contabilist da fatgs. Sia fermezza è da reflectar davart ils connexs. Las dimensiuns, cun las qualas l’istoricher è bun da represchentar l’istorgia, mussa si’impurtanza. La dimensiun dad Inglin fa dad el propi in grond raquintader. Sco en la na-tira che vegn e va è la vita er en l’istorgia umana in cumbat. Wilhelm Tell, che Inglin tematisescha en «Jugend eines Volkes» simbolicamain tenor la legenda, lascha el, suenter avair assassinà il tiran, spassegiar a chasa tras la cuntrada cuverta cun naiv e constatescha: «Wo er durchschritt, entfuhren den Männern leise Jauchzer, die Mädchen erblassten und schauten ihm schweigend nach, die Mütter hoben ihre Kinder hoch und flüsterten seinen Namen.» 
Inglin renunzia a tuttas firlefanzas. Sco ina sequenza da film da la natira lascha el passar revista ina sequenza da l’istorgia. Sias observaziuns èn sociologicamain lucidas e realisticas. 
Da la critica sociala e dals raquints istorics va Inglin a la critica pli che mai actuala da la civilisaziun. 

Sche la natira vegn smardegliada 
Il 1954 è cumparida si’ovra «Urwang». La vallada duai svanir en in lai da fermada. Las duas domenas principalas dad Inglin, la natira e l’istorgia sa cruschan. La natira perda il cumbat e va en malura. Il svilup da la civilisaziun triumfescha sur vals e flums. Chavriels e vulps, chamutschs e tschiervs vegnan spaventads adina plinensi. La davosa cuntrada propi selvadia è daventada il davos refugi da l’inundaziun economica. La vallada «Urwang» daventa il spievel da la natira che sto plaun a plaun vegnir unfrida a la pussanza da la prosperitad, al daner blut. 
Il maior, che ha tegnì sco ultim la bastiun en la vallada, vesa ch’el ha pers. El sto davent, sco ils purs e lur chasas che sfundran plaunet en l’aua. Els vegnan a far cun fain e rasdiv en in auter lieu, ma, uschia Inglin: «Jauchzen werden sie nicht mehr». 
Sragischament, nivellaziun ad ina maximaziun dal gudogn e l’unifurmaziun pon far sparir entiras etnias en l’agen pajais. Il maior n’ha pelvaira betg pli da defender sia patria. La premissa per far quai è, tenor Karl Schmid, «dass man dasjenige besitzt, was zu verteidigen wäre.» 
Ma co pon ins recuperar il passà? «Die Zukunft», manegia Inglin en «Lob der Heimat», «gehört nicht dem rasend Tätigen, sondern dem Ausgeruhten und Gesammelten.» E reflectar pon ins pir sch’ins ha la calma duida. Lain sperar ch’ils Svizzers sappian forsa anc far quai! Er questa speranza fiss en il senn da Meinrad Inglin.