Cudesch da documents grischun, tom IV, 1304–1327
Nova publicaziun 2001

(cc) 

Ils 15 da matg 2001 vegn preschentada a Cuira ina impurtanta nova publicaziun sin il sectur da la perscrutaziun da l’istorgia grischuna. I sa tracta dal tom IV dal cudesch da documents grischun, ina ovra fundamentala davart l’istorgia medievala grischuna. L’onn 1937 ha la societad istorica antiquara dal Grischun concludì d’edir ils documents che pertutgan il Grischun davent da l’origin da l’uvestgieu da Cuira enturn l’onn 400 fin als artitgels da Glion da 1526. L’onn 1955 è cumparì l’emprim tom dal cudesch da documents grischun, redigì d’Elisabeth Meyer-Marthaler e da Franz Perret cun ils documents da 390 fin 1199, e l’onn 1973 è suandà il segund tom che cumpiglia il temp da 1200 fin 1273. A l’entschatta dals onns setanta han ins suspendì l’activitad editoriala. Il cudesch da documents grischun è restà er vinavant in grond desideri da la perscrutaziun istorica. Sin proposta da la societad istorica antiquara dal Grischun ha la regenza grischuna concludì l’onn 1989 da cuntinuar cun l’ovra. Per quest intent ha ella creà la plazza d’in collavuratur scientific tar l’archiv chantunal. Quella plazza è vegnida occupada l’onn 1991 cun Lothar Deplazes. Sco collavuratur è vegnì engaschà Otto P. Clavadetscher. La finanziaziun dal cudesch da documents grischun succeda entras il chantun Grischun ed entras considerablas contribuziuns dal fond naziunal svizzer per la perscrutaziun scientifica, da la citad da Cuira e da la societad istorica antiquara dal Grischun. Editur è l’archiv chantunal dal Grischun. Il preschent tom IV dal cudesch da documents grischun cuntegna ils documents che pertutgan il territori dal chantun Grischun da 1304–1327. Il material deriva da 97 archivs da la Svizra e da ses pajais vischins. Ils redacturs han surprendì essenzialmain il plan d’ediziun dal “Chartularium Sangallense” ch’è sa cumprovà. En furma da text integral èn stampads documents ch’han in emettur u retschavider grischun u dals quals ils objects giaschan en il chantun Grischun. En furma da regestas èn edids ils documents che menziunan perditgas grischunas, garants u lieus d’emissiun grischuns u sumegliantas chaussas. Ils texts vegnan producids tenor la meglra tradiziun, sco quai ch’ils princips moderns d’ediziun pretendan. Il commentari da materias, surtut l’identificaziun da las persunas e dals lieus, è per part da caracter provisori e na duai betg anticipar la perscrutaziun specifica. Ins vul cuntanscher ina solida ovra da funtaunas che serva tant a l’istorgia grischuna sco er a la medievistica internaziunala. Enturn 1300 vegn il territori grischun dominà sper l’uvestg cun ses domini che s’extenda sur las Alps ora da numerus signurs feudals seculars ed ecclesiastics sco represchentants da la suveranitad. Quels èn avant las dretgiras, ils vischinadis e las persunas singulas ils pli impurtants purtaders da la tradiziun scritta en documents. En quest connex dominescha en il sid l’act notarial si da l’Italia ed en il nord la pergiamina da sigil. Davent dal 13avel tschientaner cumparan ils documents da furma maschadada da l’Engiadina ed ils documents tudestgs scrits oravant tut dals scrivants da l’uvestg. La diversitad territoriala, politica e culturala dal territori retic cundiziunescha la multifariadad da las funtaunas en scrit che giustifitgeschan er vinavant in interess spezial da la perscrutaziun.

Bündner Urkundenbuch, tom IV, 1304–1327, redigì dad Otto P. Clavadetscher e da Lothar Deplazes, edì da l’archiv chantunal dal Grischun, Cuira 2001

Da notars che scrivan in latin nausch

Cun Lothar Deplazes ha discurrì Peider Andri Parli/ANR

Lothar Deplazes, tge eran ils problems ils pli gronds per realisar il tom quatter dal Cudesch da documents grischun?
Lothar Deplazes: Forsa dastg jau skizzar nossa metoda da lavur. L’emprim haja num da rimnar uschè cumplettamain sco pussaivel ils documents. Alura pustain nus fotocopias en tut ils archivs. Per quest tom eran quai 97 archivs che van da Vienna sur l’archiv vatican fin a Stuttgart en Germania. Ils archivs principals dentant èn l’archiv episcopal da Cuira e lura singuls archivs da vischnancas grischunas, betg per quai che pertutga la quantitad mabain là èn las perditgas fitg impurtantas per nossa istorgia. Uss: Ils problems principals eran oravant tut l’ediziun exacta tenor criteris da la medievistica, surtut cur ch’ils documents n’èn betg conservads bain. Alura stuain nus inditgar cun in commentari critic quai ch’è betg legibel, quai ch’è betg segir, tge che manca. E lura datti notars che scrivan in latin nausch, che scursaneschan ils pleds – e qua dovri ina tscherta experientscha per savair transcriver quai endretg.

Quants documents cumpiglia questa perioda relativamain curta da 23 onns ch’è tractada en il tom quatter?
I sa tracta da 640 documents ch’èn per part edids integralmain cun il text, per part en furma resumada.

Quants da quels documents èn rumantschs?
Sa chapescha nagins. Il rumantsch n’era betg in linguatg da scrittira en il temp medieval. Quai è vegnì pir cun la refurmaziun e dal temp da l’umanissem e da la cuntrarefurmaziun.

En tge linguatg èn quels documents pia scrits?
La gronda part en latin ed ina part, jau less dir circa 20 pertschient, en tudestg medieval.

Quant ha custà la realisaziun da tut quest’ovra? E quant sto il chantun Grischun pajar londervi?
Quellas cifras sai jau betg numnar uschè exact. Per quel tom hai jau lavurà uss trais onns e mez e jau sun emploià da l’archiv chantunal e retir qua mia paja sco auters.

Co vai uss vinavant?
Nus cuntinuain uss cun il proxim tom che vegn a cumpilar ils documents da 1328 fin circa 1350.