«La giuventetgna na po spetgar»
Ina biologa ans cloma ad agir per l’ambient

Da Guiu Sobiela-Caanitz 

Dacurt a Johannesburg (Africa dal sid) ha gì lieu il segund «Inscunter suprem da la terra per in svilup durai-vel». L’emprim aveva sa radunà 1992 a Rio de Janeiro (Brasilia). Lezza giada han quatter uffants da Vancouver, sin la riva canadaisa da l’Ocean pacific, fatg ina collecta per ir er els a l’inscunter. En lur num ha lura la giuvna Severn Cullis-Suzuki (12 onns) sa drizzada a la raspada. Ella exprima ussa ses patratgs en in magazin internaziunal* sco biologa diplomada da l’Universitad da Yale (Connecticut, Stadis unids). 

Ins mira vers l’avegnir senza visiuns 
«Jau ma regord da mes entusiassem da lezza giada (…) e da mes pleds: ‘Jau sun be in uffant. Dentant sai quant bel ch’i fiss sch’ins duvrass tuts daners deditgads a la guerra per far fin cun la paupradad e chattar respostas per l’ambient. A scola ans muss’ins da renunziar a cumbatter (…), da respectar tschels umans, nettegiar noss tschuf, na ferir nagina creatira, parter cun auters e fugir da l’engurdientscha. Ma pertge faschais vus creschids quai che vus ans scumandais da far? Vus schais che vus ans hajas gugent; jau as intimescha d’agir tenor voss pleds.’ Jau hai discurrì sis minutas; lur ha la raspada applaudì sin pe, plis han schizunt bragì (…). En diesch onns hai fatg part da bleras autras scuntradas (…). Quai ha scurlattà zunt mia confidenza en la pussanza ed en las pussaivladads d’ina vusch individuala (…). Igl è vair che jau hai vesì varsaquants progress dapi 1992. Bunamain tut la glieud en mia citad da Vancouver dovra recipients da reciclagi. La stizun biologica cun café flurescha. Ins va bler cun il velo (…). Ma cun il principi dal tschientaner nov perda mia generaziun adina dapli il contact cun il mund natiral (…). A medem temp essan nus conscients dal mund, la paupradad, il dischequiliber social, la perdita da la diversitad biologica, la midada da clima e las consequenzas da la globalisaziun. Ma blers da nus manegian che nus hajan problems memia gronds per nus sezs. Il mund da mia uffanza era simpel, ma sco dunna giuvna emprenda che la vita vegn adina pli cumplitgada, entant che nus stuain decider davart noss studis, nossa carriera e nossa moda da viver. Adina dapli ans sentin nus sfurzads da producir cun success. Nus emprendain da mirar vers l’avegnir senza perspectivas, ans concentrond sin periodas da legislatura da quatter onns e rapports trimestrials da gestiun. Nus emprendain che la creschientscha economica saja in progress, ma ins n’ans mussa betg da viver a moda ventiraivla, sauna u duranta.» 

Instradar la vieuta che nus vulain 
Cullis-Suzuki patratga enavant: «Jau fatsch quitads per l’ambient che mes uffants futurs chattan lura cun crescher si (…). Nus na nettegiain noss agen tschuf e na faschain frunt al pretsch da nossa moda da viver. En Canada savainsa che nus extirpain plaun a plaun il salmun da nossa riva pacifica, gist sco che nus avain gia extirpà il merluz da l’atlantica [sper la Terra nova, G. S.-C.]; dentant pestgainsa anc adina memia bler. En citads duvrain-sa anc adina autos gronds, schebain che nus entschavain a notar las consequenzas da la midada da clima, la quala resulta directamain da l’excess da combustibels fossils che nus brischain. I dependa da nus ch’i dettia ina vaira vieuta areguard l’ambient. Nus na pudain spetgar noss manaders; plitost stuainsa ans concentrar sin nossa atgna responsabladad, sin quai che nus pudain far per chaschunar ina ta-la vieuta (…). Cun students da Yale hai pinà in vut, entitulà ‘Recognition of Responsibility’ (‘Nus surpigliain nossa responsabladad’), che la giuventetgna po suttascriver. Cun questa empermischun e renconuschientscha pretenda nossa generaziun era da babs e mammas ch’i gidian nus a cuntanscher lezza finamira e giajan ordavant cun il bun exempel. Quai cumpiglia ina glista da meds simpels, ma fundamentals, per schanegiar l’ambient. Nus pudain sminuir la quantitad da noss ruments chasans e noss agen consum, duvrar pli pauc l’auto, mangiar products locals (…) e cunzunt ir en la natira. Il text [englais] cumplet da noss vut pon ins leger sut ‘www.skyfishproject.org’ (…). Gandhi ha ditg avant blers onns: ‘Nus sezs stuain vegnir la vieuta che nus vulain vesair’. Jau sai ch’ina midada è pussaivla perquai che jau mezza ma mid (…). Jau mezza stabilesch anc mia atgna moda da viver. Las sfidas èn grondas, ma sche nus surpigliain nossa responsabladad persunala e faschain tschernas bunas per l’ambient, lura pudainsa crescher a l’autezza da las sfidas e vegnir sezs parts da la vieuta.» 

*Severn Cullis-Suzuki, The Young Can’t Wait, en: «Time», 2 da settember 2002, p. 49. Adressa: Time Warner Publishing B. V., Postfach, 9016 S. Gagl. Fax (a Berlin) 0049 30 72626 1701. 
Posta electronica: Letters@time.com.