Sontga Margriata turna
En il cudesch da Paul Bänziger vegn la dieua misteriusa enavos sur il Cunclas

Da Claudia Cadruvi/ANR 

Sontga Margriata è sparida. Ella è ida sur il Cunclas ed ha prendì cun sai tut la fritgaivla-dad. Las funtaunas èn siadas. Las plauncas èn setgadas. Uschia raquinta la veglia chanzun. Paul Bänziger ha prendì questa legenda sco basa per ses cudesch «Die Sommer und Winter der Sontga Margriata». 
En quel cudesch turna la dieua da la fritgaivladad enavos en ina alp grischuna. Ella vegn sur il Cunclas e viva en noss temp. Ina idea captivanta per in roman. 

Sa numna Ingy 
Sco en la legenda sa mussa sontga Margriata era quella giada als carstgauns sco um. «Ella» sa numna Ingy. Ella sa lascha pledar sco zezen sin l’Alp Sur. Là fa Ingy – ensemen cun il signun Matthias – las lavurs sco quai ch’i tutga per in zezen. Mintgatant paran las tschantschas dal giuven zezen al signun in pau curiusas. Il signun n’auda betg gugent, che la razza grischa saja pli adattada per la vita sin las Alps. Ed al signun na plaschi era betg che sia figlia Sonja s’interessescha per il zezen. 
Sonja scuvra il misteri dad Ingy. Ella vesa ils sains dal zezen. Tuttina sa senta Sonja insaco attratga dad Ingy. Era la mamma dal signun bada ch’il zezen è insatge spezial. Ella spera ch’il zezen possia medegiar ses mals da vegliadetgna, betg sulet cun ervas, na era cun chaussas pli fermas per evitar la mort. Questa situaziun da partenza bastass en sasez gia per in interessant roman. Ma Paul Bänziger n’è betg sa cuntentà cun quai. 

En in enfiern celest 
L’enviern passenta sontga Margriata numnadamain sut la terra nua ch’ella s’inscuntra cun sia superiura Warka. Il mund sut la terra è insatge tranter parvis ed enfiern. Dieus da tuttas culturas vivan là. Tranter quels dieus cumparan era figuras istoricas. Igl è ina maschaida giaglia da tut las religiuns, filosofias e civilisaziuns che Bänziger cloma natiers. Hermes, Odin, Louis XVI, Odysseus, Hatschepsut, Ovid, Cleopatra, Stalin, Indira per numnar sulet intgins exempels. Sper questas figuras datti era nanins, urs u spierts. Els sa discurran davart lur filosofias e rollas. Per part prendan las figuras posiziun tar quai che succeda oz sin terra. Els commenteschan il mund che sa mida e giuditgeschan. Savens condemneschan els il decurs dal mund e giavischassan ch’ils carstgauns tegnessan en l’urden vegl. 
Bänziger emprova en questas passaschas da metter las religiuns mundialas en relaziun ina cun l’autra. Era la sontga Margriata, resp. Ingy, obtegna in plaz e sia rolla en questa ierarchia sutterrestra. Bänziger na conceda dentant betg il plaz da la dieua a sontga Margriata, mabain sulet il plaz da la diala, d’in esser tranter carstgaun e spiert. 

Sco in drama grec 
Ils dialogs en l’enfiern celest èn scrits en vers. Sco en ils dramas grecs datti era chors. In chor da nanins dal San Bernardino ed in chor da Disneyland vegn p. ex. en nomina. Las cumbinaziuns da Bänziger irriteschan mintgatant ed ins tschertga magari l’ironia. Ma il tun da l’autur resta serius, schizunt sch’el lascha vegnir en pled in chor da giaglinom d’ina farma da giaglinas. 

Sontga Margriata turna cun lufs 
Set stads turna sontga Margriata sco Ingy sin l’Alp Sur. Mintga stad datti novas situaziuns e novs pensums da schliar. L’amicizia cun Sonja daventa pli e pli cumplitgada. Ingy è per Sonja savens in scolast che declera las relaziuns tranter carstgaun, natira e la vita mistica. Ingy avertescha adina puspè ch’ils carstgauns sur-passian las reglas da la natira e las reglas da l’urden. La segunda stad vegn Ingy accumpagnada da lufs. Igl è lufs ch’èn visibels be per quels carstgauns che vesan era uschiglio dapli ch’ils auters. 
Intgins purs stiman la savida dad Ingy, auters na fidan betg al curius zezen che passenta era avant e suenter la chargiada bler temp en las muntognas. 
Mintgatant croda Bänziger en in tun moralisond, p. ex. sche Ingy fa tschigrun sco pli baud, per gea betg sfarlattar la scotga. E tranteren sent’ins era in zic in tun da docent che vul intermediar al lectur in maletg universal che cumpiglia tut las religiuns dal mund. 

Legia tgunsch 
En mintga cas sa legia il cudesch dad Ingy fitg tgunsch. Sch’ins lascha gugent sgular la fantasia en zonas misticas e less rinfrestgar la savida davart dieus grecs u dad autras religiuns, lura èn ins servì bain cun il nov cudesch da Paul Bänziger. Igl è era bel che gist las alps grischunas daventan ina gia-da center spiertal, nua che tut las religiuns vegnan reflectadas e messas en armonia. 

Filosofia orientala e cristiana 
Paul Bänziger è naschì il 1920 en il chantun Appenzell sco figl d’in plevon. Sia giuventetgna ha el passentà en il Toggenburg. 1948 ha el fundà la Scola d’interprets (Dolmetscher) a Turitg. Il 1969 ha el fundà la Scola per linguistica applitgada a Turitg (1995 a Cuira). Malgrà ch’el ha onns a la lunga lavurà a Turitg, è la citad restada per el insatge ester. El sa senta meglier en la natira. Gia da ses bab ha Bänziger emprendì da cumbinar las filosofias orientalas e lur experientschas misticas cun la teologia cristiana. 
L’inspiraziun per ses cudesch da la nova sontga Margriata ha el chattà sin sia alp en Val Avras. 

Paul Bänziger: «Die Sommer und Winter der Sontga Margriata». Chasa editura Ikos. 442 paginas. Theilingen. 2002. ISBN 3-906473-17-1