Viagiar damaun
Main en aviun, dapli per via terrestra

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Èn ils trieps da turists giapunais tar nus figuras dal passà? Quai fiss ina conclusiun da las retschertgas ch’il magazin internaziunal “Newsweek” ha gist fatg en in tozzel pajais, da Frantscha a la Brasilia e da Giapun als Stadis unids, davart las midadas tar las disas da viagiar. I para che las crisas mundialas dals davos dus onns hajan accelerà in chal dals sgols turistics, in return a las vias terrestras ed il svilup dals trens a gronda sveltezza. “Travelers of Tomorrow” (“Passagiers da damaun”): Uschia la lingia grossa da lezza revista emnila redigida a New York e stampada a Winterthur, en sia pagina da titel cun la data dals 26 da matg 2003. Dus artitgels da lez numer interessan spezialmain tgi che legia questas lingias en noss chantun da vacanzas, entamez la part la pli sviluppada da l’Europa.

Pli damanaivel da chasa
L’emprim essai, da Susan H. Greenberg, en collavuraziun cun otg collegas sin l’entir mund, è entitulà “Going Nowhere” (“Nun ir nagliur”). I na sa tracta da star tranter las quatter paraids da chasa, mabain da far «excursiuns en l’agen continent” (p. 49). L’autura quinta da duas soras franzosas che han visà in viadi en California pervi da la guerra da l’Irac e dal “stadi da las relaziuns tranter la Frantscha ed ils Stadis unids (…) ed èn idas per la paja a Firenza: ‘(…) Nus na stuain gnanca sgular; igl è be in viadi cun tren’ (…). Milliuns passagiers unfis da la guerra, suspectus da la puntga e spaventads dal terrorissem – maindir en las stretgas – suspendan plans da sgols lungs en pajais lontans e pinan per la paja, pli damanaivel da chasa, vacanzas discretas, bunmartgadas e modestas (…). Per blers vul quai dir ir ina via terrestra, enstagl da sgular, e visitar intschess giud via, empè da lieus surpopulads ed infectads e da citads attractivas smanatschadas da terrorists (…). En l’entir mund percorsch’ins il trend da viagiar damanaivel da chasa. 85% da quels Talians che fan vacanzas vegnan a star en l’Italia quest onn, 20% dapli che 2002 (…). 82% dals Americans [dals Stadis unids, G. S.-C.] prevesan almain in viadi da primavaira u stad, ma be 29% da quests ha ditg ch’i hajan interess d’ir a l’ester (…). Las cifras mensilas dal turissem indigen per 2002 en Gronda Bretagna eran per 51% pli autas che quellas da 2001 (…). Ils turists bainstants van gist uschè gugent damanaivel da chasa che quels da la classa mesauna, be ch’i spendan dapli. Peter Grubb, fundatur d’ina societad per sport sin bartgettas u punteras en [il stadi muntagnard american da] l’Idaho, di che las reservaziuns da turas internaziunalas chalian da 50%, ‘schizunt per pajais che na valan sco privlus, per exempel l’Irlanda, ils Pajais bass, la Frantscha e Germania’, entant che quellas per ils Stadis unids augmentian da 15%. Sia tura la pli chara aifer il pajais, sis dis aval en l’Idaho sin il Flum dal salmun per $ 1700, vegn dumandada sco anc mai, forsa perquai ch’ins sa sentia pli segir en ina cuntrada selvadia (…). Il numer dals Giapunais partids per l’ester da l’eroport da lur chapitala durant las vacanzas tradiziunalas da l’Emna d’aur, dals 29 d’avrigl als 5 da matg, è chalà da 47% en confrunt cun 2002” (pp. 49–50). Il trend vala era sur la Crusch dal sid: “La Brasilia ha beneventà 2002 20% turists pli pauc ch’en 2001, e quai cunzunt perquai ch’uschè blera glieud da l’Argentina na pudeva pli sa prestar d’ir a l’ester (…). Ils Brasilians che fan anc vacanzas stattan pli damanaivel; i van en il piz giud via da l’America dal sid. En las regiuns da skis da Chile duess ins sa legrar” (p. 56).

Alternativas ecologicas senza canera
Da la popularitad creschenta da las vias terrestras pon profitar las viafiers a gronda sveltezza bajegiadas u en construcziun en l’Orient extrem, l’Europa dal vest e schizunt l’intschess atlantic dals Stadis unids. En Svizra enconuschainsa ils “TGV” franzos che collian Paris sur Vallorbe cun Losanna e sur Mâcon (Burgogna) cun Genevra. Questa davosa colliaziun tras il Giura franzos dovra la lingia da Turin tranter Bourg-en-Bresse e Culoz, entras la chavorgia da la Cluse des Hôpitaux. Per stgargiar lez tschancun giurassian, sviar Culoz e sminuir la distanza tranter Genevra e Mâcon, discurr’ins adina puspè da bajegiar ora la lingia laterala tras la chavorgia da Nantua. Auters tschancuns da gronda sveltezza collian Paris cun Bordeaux, Londra e Marsiglia. Ma tals trens n’èn tuttina betg ina spezialitad franzosa. A lezs è deditgà in artitgel da William Underhill en il numer gia menziunà da “Newsweek” (pp. 76–77), cun in titel significativ per englais american: “Barreling Down the Tracks”, pia “Giu cun furia per ils binaris”. L’emprim exempel da l’autur è la lingia che collia Cologna dapi 2002 cun l’eroport da Frankfurt en be pli 55 minutas. “Societads statalas da viafiers uneschan lur forzas per stgaffir prestaziuns internaziunalas e bajegiar ina flotta rudlanta cuminaivla ordvart schica (…). Ils trens vegnan a porscher alternativas ecologicas senza canera als straduns stagnads e las vias aviaticas fitg frequentadas (…). Ils trens han gia fermà ils aviuns en singulas parts da l’Europa. Ins ha stgassà tuts sgols tranter Paris e Bruxelles suenter l’introducziun dal curs ‘Thalys’ che furia dapi 1955 en strusch 90 minutas d’ina chapitala a l’autra. L’Eurostar tranter Londra e Paris ha tschiffà 60% dal traffic da persunas sin lez tschancun (…). Il passagier na sto mai star pal; in plaz cumadaivel
al spetga, il tren al maina entamez la citad (…). Autras victorias vegnan segir a suandar. Tranter Madrid e Barcelona, las chapitalas schumellinas da l’economia spagnola, sgolan oz [fin a] quatter curs per ura. Ma ils analists quintan che passa 70% dals passagiers tschernian il tren cur ch’ins avra la viafier a gronda sveltezza en var trais onns, eliminond quatter uras dal temp da viadi, oz sis uras e mesa. Segir, l’aviun va anc adina pli spert. Ma tgi vul far il viadi lungurus da u fin a l’eroport, cur ch’il tren spetga en la citad e ch’ins po lavurar en viadi cun computer e telefon?” Quai po confermar tgi ch’enconuscha la staziun internaziunala da viafier amez Barcelona e l’eroport da lezza citad, en ina planira mez deserta dals conturns. Dal rest planisesch’ins da colliar la chapitala catalana cun la lingia franzosa a gronda sveltezza da Lyon, Mâcon e Paris.

Per la cooperaziun tranter eroport e viafier
L’autur menziuna anc la rait creschenta dals “trens [svelts sco la] culla” giapunais e l’exempel d’ina republica da gnanca 100 000 km2, pia duas giadas la Svizra: “La Corea dal sid è vidlonder da bajegiar in tschancun sin l’entira lunghezza dal pajais”. Sco davos exempel vegn la superpussanza, renumnada per in’aversiun da decennis encunter la viafier: “‘Acela’, lingia a gronda sveltezza, ha reducì il temp da viadi tranter Washington e New York a duas uras e mesa, carmalond passagiers dals aviuns pendulars”. Ins po menziunar anc ils tschancuns svedais da Stockholm a Malmö e Göteborg. L’autur punctuescha che la soluziun da l’avegnir saja la cooperaziun tranter eroport e viafier e lauda ils models da Frankfurt (lingia da Cologna) e Paris-Charles de Gaulle (lingia da Londra e Bruxelles). Ma sut il stritg vegnan las cumpagnias aviaticas a perder passagiers en confrunt cun ils onns novanta. Per las bleras èsi ura e temp da smagrir, sa restructurar e s’unir, empè da batlegiar daners dals pajataglias.