Vers la prova da forza
La Frantscha vul proteger la scola neutrala

Da Guiu Sobiela-Caanitz

In academicher da 71 onns, chau d’in pajais da passa 60 milliuns olmas, cun obligaziuns globalas ed in reschim ch’al dat blera pussanza, ha segir auters quitads che las ensainas e chapitschas purtadas dals uffants a scola. Ma las normas centralistas d’ina republica che n’enconuscha nagin referendum facultativ han intimà president Jacques Chirac, in’emna avant Nadal 2003, d’annunziar ch’ina lescha duaja reglamentar era lezza dumonda. Il discurs relativ, pronunzià a Paris, en la residenza uffiziala dal chau da stadi, è vegnì remartgà e commentà en blers pajais dal mund. La lescha duai restrenscher il diever da cliniezs e vestgids che palaisian l’appartegnientscha religiusa. Manegià è atgnamain il faziel da chau che fundamentalists islamists imponan a lur figlias e ch’il squitsch da gruppa oblighescha savens giuvnas musulmanas a purtar. En Frantscha appartegnan var 5 milliuns umans a l’islam e 650 000 al giudaissem. La gasetta gidieua da Turitg ha gist fatg dumondas davart il discurs da Chirac al musulman tudestg Bassam Tibi, da derivanza siriana, professer da politologia a Göttingen e d’islamologia a Son Gagl. 

Per la convivenza da las religiuns
Chirac ha discurrì ils 17 da december durant 35 minutas. Qua sias frasas principalas: «Entant che las grondas ideologias scrodan, progredeschan l’obscurantissem e fanatissem en il mund. Tranter la naziun franzosa e quella Europa dals burgais che nus giavischain, duai mintgin da nus definir puspè sias atgnas nodas (…). La neutralitad dals spazis publics pussibilitescha la convivenza armonica da las differentas religiuns. La libertad d’exprimer l’atgna cardientscha, sco mintga libertad er, dastg’ins limitar mo cun la libertad da tschels e l’observaziun da las normas da vita sociala (…). Ins n’astga betg tolerar ch’ins mettia en dumonda las leschas ed ils fundaments da la republica cun la stgisa da la libertad religiusa (…). Il respect, la toleranza ed il spiert da dialog vegnan francads sch’ins enconuscha ed enclegia il concarstgaun (…). Perquai am pari oz fitg relevant da sviluppar a scola l’instrucziun davart la realitad religiusa (…). Anc avant pauc temp na contestava nagin la regla che scumonda als uffants (…) da vegnir a scola en la vestgadira d’ina religiun (…). Jau manegel en conscienza ch’ins duai scumandar en scolas publicas vestgadiras u ensainas che palesassan l’appartegnientscha religiusa a moda evidenta (‘ostensible’), (…) pia quellas che crudassan en egl ed identifitgassan immediat ina tala commembranza, saja quai il vel islamic, ch’ins al numna sco ch’ins veglia, lura la chapitscha giudaica u ina crusch manifestamain memia gronda (…). Nus na pudain acceptar che tscherta glieud, cun la stgisa marscha d’ina interpretaziun parziala da la secularisaziun, provia da sutminar conquistas da noss stadi sco l’egualitad da las schlattainas e la dignitad da las femnas (…). Nus lain cumbatter resolutamain per ils dretgs da las dunnas» (1). Il ministeri d’educaziun ha publitgà ils 7 da schaner il project da lescha annunzià da president Chirac; la regenza duai al discutar ils 28 e l’Assamblea naziunala en favrer, per ch’el giaja en vigur en settember, sin l’entschatta da l’onn da scola 2004–2005. El duai valair era en l’Alsazia e la Lorena dal nordost cun lur grondas cuminanzas islamicas, schebain che la lescha da secularisaziun da 1905 na pertutga betg lez intschess antruras tudestg. 

L’extremissem fa progress
Quai che Chirac ed il project da minister Luc Ferry numnan «vel islamic» agita la Frantscha dapi onns: «La saira dals 9 da november 1989, entant ch’il mir da Berlin crudava, na discurriv’ins a Paris, tenor [il magazin] ‘Nouvel Observateur’, betg da Berlin, mabain dal vel. I sa tractava da trais musulmanas immigradas che sfidavan il stadi secular giond a scola cun in vel, pia cun in simbol religius. En virtid da la constituziun seculara franzosa, las han ins scumandà da frequentar la scola (…). Islamists han surduvrà lez schabetg ed il conflict relativ davart il vel da la femna per lur agens fatgs (…). Vairamain na sa tractavi tuttina betg dal vel, mabain da sfurzar si postulats cuminaivels dals islamists (…). Ils Franzos na vulan renunziar a lur valurs en num dal relativissem cultural. En lez senn dattan el in bun exempel a l’Europa» (2). Quai scriva Bassam Tibi, musulman cartent, ma criticher vehement dal fundamentalissem ed interpret penetrant da la crisa d’identitad da noss continent. En il magazin gidieu da Turitg punctuescha’l: «I vegn ad esser grev da duvrar la lescha franzosa davart il faziel da chau. Cun 5 milliuns musulmans ha la Frantscha la principala cuminanza islamica da l’Europa. Cunzunt en ils davos dudesch mais (…) han musulmans e gidieus (…) cumbattì in l’auter, era fisicamain, per la pussanza sin las vias da Paris (…). En Frantscha han ins percurschì ch’ina part relevanta da la populaziun islamica n’è betg integrada uschè bain sco avant var ventg onns, pervi dals numerus immigrants novs e dals novnaschids. Blers Franzos da 20–25 onns, islamists fitg extrems che derivan da l’Africa dal nord, n’han mai vivì là. Quai han ins chapì en Frantscha durant la crisa da l’Irac. Gia durant la prima revolta palestinaisa avevan giuvens immigrads africans da periferias urbanas duvrà la violenza, senza ch’ins prendess quai serius (…). I avess dà ina revolta sche la Frantscha avess sa messa da la vart dals Stadis unids areguard l’Irac (…). Ils islamists (…) fan uss ina prova da forza cun il faziel da chau. Quai che Chirac duai far n’è betg lev, perquai ch’i maina ad in conflict. Ma sch’el avess capitulà ussa, (…) avessan ils islamists registrà quai sco ina victoria» (3). 

Cunter il fundamentalissem 
Ina lescha vegn pia a reglamentar pir 2004 ina dumonda ch’i deva gia 1989. Pertge han ins spetgà uschè ditg? Gia 1995 punctuava ina scolasta secundara en l’aglomeraziun da Paris: «La sanestra che manava la regenza n’ha betg prendì la dretga vieuta, perquai ch’ella n’ha betg vesì e valità endretg da tge ch’i sa tractava (…). Ella renunzia a l’universalitad da ses ideal secular (…) cur ch’i sa tracta da musulmans» (4). La sanestra franzosa da 1905 aveva sfurzà si ina lescha radicala da secularisaziun, cun l’intenziun zuppada da cumbatter il catolicissem, ad ina dretga tradiziunalmain clericala. En strusch tschient onns èsi vegnì quasi sutsura; la dretga d’oz (Chirac) defenda la neutralitad religiusa da la scola ch’ina gronda part da la sanestra dals onns otganta e novanta leva schluccar a favur da las mattas che derivian da las colonias d’ina giada. En lez senn ha il minister socialist d’educaziun s’exprimì ils 25 d’october 1989 avant il parlament, acceptond pia ch’ins obligheschia scolaras a purtar il vel islamic a scola. Ussa perencunter para ina part da la sanestra franzosa da chapir ch’i na sa tracta be d’in toc stoffa, mabain d’ina emprima pretensiun fundamentalista intolerabla che chaschunass autras en cas da success, per exempel la refusa da roms da scola sco la biologia e gimnastica u schizunt da l’instrucziun cuminaivla da mats e mattas. A la decisiun da Chirac han ins reproschà d’exprimer ina «politica da la tema» (5); ma tge duess el far? «Lezza soluziun da scumond [en scola] (…) conferma la vasta maioritad (…) dals musulmans [en Frantscha] che gia uss aderescha a nossas valurs» (6). 

1) Text parzial en «Le Monde», 19 da december 2003, p. 17. 
2) Bassam Tibi, Europa ohne Identität? Die Krise der multikulturellen Gesellschaft. Minca (Bertelsmann, ISBN 3-570-00169-5) 1998, pp. 173–174.
3) Bassam Tibi en «Tachles» 2004/2, p. 28. Adressa: Rüdigerstraße 10, Postfach, 8027 Turitg. Fax 01 206 42 10. Posta electronica: verlag@tachles.ch 
4) Elizabeth Altschull, Le voile contre l’école. Paris (Seuil, ISBN 2.02.022748.7) 1995, pp. 153 e 174.
5) Éditorial. Politique de la peur, en «Le Monde», 19 da december 2003, p. 20. 
6) Elizabeth Altschull (sco nota 4), p. 101.