Chirurgia plastica e Wound Care Clinic
Center svizzer dals paraplegichers Nottwil

Tgi che sto giaschair ditg è periclità da survegnir plajas cronicas. Pazients cun differentas malsognas, spezialmain cun paralisas, èn pertutgads da quest problem. Per intercurir e tractar questas plajas dovri l'experientscha e la collavuraziun da differents spezialists. Dapi il 1. da schaner 1999 porscha la Wound Care Clinic en il Center svizzer dals paraplegichers a Nottwil quest servetsch per tut ils pazients en il rom da la chirurgia plastic-reconstructiva.

Tge è in decubitus?
Il pled deriva dal latin “decumbere” - giaschair. Tar in decubitus cumenza il tessì a murir (necrosa), sin la pel e las structuras dal tessì sa furman abscess perquai ch'ina ferma pressiun locala impedescha la ina circulaziun dal sang normala. Il decubitus è ina cumplicaziun tipica che po tutgar mintga pazient paralisà en il decurs da sia vita. Ma era persunas betg paralisadas che ston star en letg, per regla persunas attempadas, èn pertutgadas.

Co pon ins survegnir in decubitus?
La ristga da survegnir ina blessura da pressiun è avant maun tar tut las malsognas che restrenschan la libertad da sa mover. Periclitadas èn per exempel persunas che prendan calmativs u pazients cun paralisas (para- e tetraplegia, disturbis da la circulaziun dal sang en il tscharvè) u persunas che ston star en letg pervia da grevas malsognas. 
Suenter che la pressiun sin il tessì surpassa ina tscherta valur, na circulescha en quest lieu strusch pli sang. Il tessì na vegn betg pli provedì cun oxigen e perquai s'accumuleschan là products da decumposiziun dal metabolissem. Sche la circulaziun dal sang è interrutta memia ditg, vegn il tessì donnegià talmain ch'el mora.

Paraplegichers u diabetichers na sentan strusch u insumma betg dolurs. Els na sentan perquai era betg ina smatgada locala. Stretganidas vascularas pervia dad arteriosclerosa reduceschan la circulaziun en il tessì. In nutriment manglus e sbaglià, surtut cun paucs proteins e microelements, sminuescha la resistenza e la facultad da regeneraziun dal tessì. Perquai po gia ina ferma pressiun curta chaschunar in decubitus. Quai tutga surtut glieud attempada u pazients cun ina greva malsogna (flaivlezza dal sistem da resistenza, tumors).
Sturschidas da la spina dorsala tar pazients paralisads mainan ad ina repartiziun irregulara da la possessiun sur l’oss dal tgil. La pressiun locala mo dad ina vart s'augmenta massivamain.
La per da pazients cun ina flaivlezza da la vaschia e dal passacorp è savens loma enturn la batschida. Perquai è ella bler pli sensibla sin influenzas mecanicas nuschaivlas.
Sutgas e letgs dirs (purtantinas d'urgenza, maisas d'operaziun, matratschas diras e plimatschs da seser dirs) u in'adattaziun manglusa da la sutga cun rodas augmentan la pressiun.
Mattas gruglias en letg, vestgadira cun faudas, tajas da plimatschs u auters sustegns per ils malsauns pon era chaschunar pressiuns en il lieu periclità. Tut quests facturs giogan ina rolla tar la furmaziun dad abscess da pressiun. Percorscher els e reagir endretg gida a sminuir la ristga.

Nua èsi privlus?
Smatgadas sa furman cunzunt là nua che l'ossa sa chatta gist sut la pel, pia nua ch'igl ha pauc tessì lom tranter la pel e l'ossa. Lieus tipics èn l'oss da la crusch, l'oss dal tgil, l'oss-cua, ils chaltgogns, la pulpa pe, ils chaluns, ils cumbels. En letg vegnan l'oss da la crusch ed ils chaltgogns nuschids il pli ferm, en posiziuns extremas en costas èn cunzunt ils oss dal chalun periclitads. Sch'il capugl dal letg vegn auzà (p.ex. durant mangiar) stat l'oss-cua sut ina pressiun maximala.
Pazients en sutga cun rodas han il pli savens smatgadas sur l'oss dal tgil e l'oss-cua. Sch'ins tegna ils pes a moda sbagliada e porta chalzers betg adattads endretg, è la pulpa pe periclitada fermamain.

Ina resumaziun dals pli impurtants facturs da ristga :
•	paralisas
•	svaniment
•	disturbis da la circulaziun dal sang
•	medicaments · 
•	adattaziun manglusa da la sutga cun rodas · 
•	matratschas diras, nagin spustament · 
•	defurmaziuns dal skelet · 
•	incontinenza da la vaschia e dal passacorp

Mo l'entschatta d'ina nauscha blessura 
Betg tut ils tessids dal corp èn tuttina sensibels, sche la circulaziun na funcziunescha endretg: il pli pauc sensibel per blessuras èn la pel ed il tessì da grass. Il pli sensibel reagescha la musculatura. Quai mussa er pertge che las blessuras externas en bler pli pitschnas ch'ils donns interns effectivs dal tessì. Nus vesain pia per regla mo l'entschatta d'ina nauscha blessura.
Per pudair reagir a temp cun las mesiras necessarias èsi perquai fitg impurtant da percorscher ad uras la blessura. Las persunas responsablas che tgiran ils pazients ston esser bain scoladas e versadas.

Tractament 
L'emprima mesira ed era la pli impurtanta è da distgargiar immediat ils lieus cuvrids da plajas. Quai vul dir u volver il pazient en in'autra posiziun en letg u utilisar sistems da giaschair spezials (letg da sablun, letg cun plimatschs d'aria). Quests sistems per giaschair garanteschan ina repartiziun regulara da la pressiun sin l'entir corp. Qua tras sa sminuescha la pressiun talmain che la circulaziun dal sang funcziunescha puspè normal. Cunquai ch'igl è fitg char da cumprar e mantegnair quests sistems, als chatt'ins per regla mo en clinicas spezialas. En in segund pass èsi da sclerir e tractar ils facturs da ristga: nutriment sbaglia e manglus, anemia, diabetes etc...
In'infecziun accumpagnanta da las parts lomas vegn tractada cun antibiotica. Blessuras cronicas avertas senza segns d'infecziun na ston ins betg tractar cun antibiotica. Il tessì mort pon ins allontanar cun midar savens la faschadira u, en cas da blessuras profundas, en la sala d'operaziun.
Sch'ins distgargia blessuras superfizialas permanentamain, guareschan ellas per regla entaifer in per emnas u mais. Per sustegnair la guariziun da la plaja datti differentas faschadiras. Il tractament modern da plajas procura che la surfatscha da la blessura vegn umida per ch'ella na destrueschia betg il nov tessì da la plaja. I n'è betg necessari da dischinfectar la plaja, anzi, quai è schizunt privlus, perquai ch'ils dischinfectants donnegian il nov tessì. 
Blessuras profundas ston normalmain vegnir schubregiadas en la sala d'operaziun. Suenter guarescha la plaja senza ulteriuras operaziuns. Grondas plajas dovran plirs mais, mintgatant fin in onn per guarir cumplettamain. Sche l'ossa u las giugadiras èn infectadas, sche la blessura ha tangà organs interns (ureter, begl final), u il pazient ha pers fitg bler sang, è in'operaziun chirurgica en mintga cas necessaria.
Tract'ins la plaja a moda conservativa, qvd. betg en la sala d'operaziun, èsi necessari da midar savens las faschadiras, eventualmain mintga di pliras giadas, fin che la plaja sa serra ed è guarida cumplainamain. Quai dovra bler material e pretenda ina tgira intensiva che chaschuna gronds custs. Suenter che la plaja è guarida dal tut, resta enavos ina pli u main gronda natta cuvrida d'ina fina pel. Quest tessì da natta è bler pli sensibel sin novas smatgadas e sin mancanzas d'umiditad. Per serrar blessuras grondas e profundas è pia 
in'operaziun plastic-chirurgica per regla pli adattada ch'in tractament conservativ. Ils avantatgs èn in temp da tractament pli curt e parts lomas stabilas en ils lieus periclitads. Il pli impurtant è dentant ch'in team da tgira spezialisà s'occupia ensemen cun ils chirurgs plastics dal tractament posteriur dal pazient. La qualitad da la tgira suenter l'operaziun è almain uschè impurtanta sco ina buna operaziun.

Prevegnir è meglier che guarir 
Meglier che mintga tractament è d'insumma evitar las smatgadas. Durant la dimora en il ospital dal CSP Nottwil vegnan sclerids ils basegns spezials dals pazients ed ensemen cun ils spezialists da la tgira, ergoterapia, fisioterapia e da la chirurgia plastica vegnan ils meds d'agid adattads als basegns individuals. Meds d'agid èn cunzunt matratschas spezialas, plimatschs da seser per la sutga cun rodas, adattaziuns da la sutga cun rodas ed eventualmain l'instrucziun da persunas auxiliaras ch'èn responsablas per la tgira dal pazient a chasa. Il center dat grond pais a l'infurmaziun dals pertutgads sezs per evitar talas smatgadas en l'avegnir. En il CSP stattan a disposiziun persunas da tgira spezialisadas, surtut er in “Wound Care Specialist”. Ellas èn las persunas da contact per ils pazients, era per ils pazients ambulants, suenter ch'els n'èn betg pli en tractament staziunar.

Wound Care Clinic 
Ulcus decubitals èn frequents ed in model classic per plajas cronicas. Il team dal CSP ha la cumpetenza professiunala necessaria per tractar plajas cronicas. Questa experientscha serva er als pazients betg paralisads ed als pazients ambulants. Plajas cronicas pon era survegnir pazients cun problems da las avainas (chommas avertas), arsentadas, arteriosclerosa, diabetes, inflammaziun da l'ossa, cancer ed autras malsognas.

Per quest motiv ha il CSP endrizzà ina Wound Care Clinic. En il rom d'ina ura da consultaziun vegnan ils pazients cun plajas cronicas ed auters problems sco nattas, malsognas da cancer, donns corporals da naschientscha e donns acquistads intercurids e sche necessari, suttamess a visitas medicalas spezialas. Suenter ch'il motiv dal problem è enconuschent ed eliminà, suonda il tractament en il CSP en collavuraziun cun ils spezialists da la medischina interna, paraplegiologia, ortopedia, cun ils spezialists per avainas, dermatologs e persunas da la chirurgia plastica. Sch'igl è necessari, collavuran els stretgamain cun ils ospitals regiunals e las clinicas universitaras da la Svizra. Sche Vus avais anc dumondas, As infurmain nus gugent.