Profitar da la clinica - star a chasa
Reabilitaziun ambulanta en il CSP Nottwil

Far diever dals servetschs medicinals e socials da la clinica, ma tutti na star a chasa - quai porscha il Center svizzer dals paraplegichers (CSP) Nottwil en la reabilitaziun ambulanta. In team da spezialists procura ch'i vegn mess ensemen or da la gronda purschida da terapias e da servetschs in program da tractament adattà als basegns dal pazient.

Persunas cun maletgs da malsognas cumplexs dovran savens ina strategia da tractament che surpassa la consultaziun ordinaria da servetschs medicinals u terapeutics. Ellas ston sa drizzar ad in lieu che dispona da blers secturs spezials e d'ina direcziun coordinanta. Ditg curtamain, ellas ston ir en il ospital.

Dapi in onn vegn offrida en il CSP la reabilitaziun ambulanta. Ils pazients stattan vinavant a chasa, ma sa participeschan al program da reabilitaziun en la clinica. Il nov servetsch è oravant tut per persunas da la regiun che pon vegnir senza lungs viadis pliras gia ad emna en il CSP. Ellas profiteschan d'in tractament, al qual pliras disciplinas spezialas èn participadas, quai ch'è uschiglio mo pussaivel en cas d'ina ospitalisaziun. Questa schliaziun vala la paina betg mo dal puntg da vista finanzial. Igl è er in avantatg ch'ils pazients pon restar en lur ambient social durant il tractament che cuzza savens plirs mais.

La reabilitaziun ambulanta è adattada là nua ch'i va per dapli che mo per in problem medicinal circumscrit. Anzi, la situaziun cumplexa d'ina persuna pretenda ina collavuraziun stretga da las gruppas professiunalas participadas: fisioterapia, terapia fisicala, ergoterapia, logopedia, neuropsicologia, servetsch da tgira, cussegliaziun professiunala e servetsch social. Il pazient vegn mess en il center d'ina rait adattada precisamain a ses basegns. Sper las purschidas da la clinica fan part da questa rait, sche necessari, era ulteriurs medis spezialisads interns u externs, il medi da chasa u ils divers servetschs ambulants al lieu da domicil dal pertutgà. La responsabladad per la coordinaziun pretensiusa surpiglia in medi spezialisà ensemen cun il team da reabilitaziun che sa cumpona da spezialists da pliras disciplinas. Communablamain elegian els la via per satisfar cumplainamain a la situaziun dal pazient. Il team sto resguardar egualmain las dimensiuns corporalas, psichicas, mentalas e socialas, per ch'ins possia cuntanscher in resultat duraivel.

Dapli qualitad da vita 
Ina reabilitaziun ambulanta po esser inditgada surtut per culps, emoragias dal tscharvè, blessuras cerebralas, paraplegia, malsogna da Parkinson, malsognas multiorganicas tar persunas attempadas, disturbis da prestaziun dal tscharvè cun sperdita da l'independenza, diversas malsognas da l'apparat motoric (osteoporosa, artrosas immobilisantas, malsognas da la spina dorsala etc.) u defurmaziuns e disturbis dal svilup tar uffants e giuvenils. Savens è la reabilitaziun ambulanta la cuntinuaziun d'in tractament, p.ex. suenter in'emprima reabilitaziun staziunara u per intensivar ina terapia ambulanta betg pli suffizienta. Mintgatant vegn er mo giavischada in'examinaziun interdisciplinara per situaziuns cumplitgadas. Las finamiras generalas dal tractament èn da meglierar l'independenza è la qualitad da vita. Las finamiras concretas, ch'ins vul cuntanscher en il singul cas cun la reabilitaziun ambulanta, vegnan fixadas en il team da reabilitaziun ensemen cun il pazient e sia famiglia. Durant il program da reabilitaziun controllescha il team regularmain, sche las finamiras fixadas èn adequatas u sch'ins sto eventualmain curreger ellas.

Per il giudicament difficil applitgeschan ils spezialists dal team da reabilitaziun examinaziuns e scalas unifurmas che sa basan sin classificaziuns da donns, d'activitads e da participaziun da l'Organisaziun mundiala da la sanadad. I n'è però betg mo impurtant dad eruir il grad da l'impediment, mabain era las experientschas ch'ils pertutgads sezs fan cun lur impediment.

In proceder bain planisà
Cunquai che la reabilitaziun ambulanta cumpiglia blers elements, dependa sia qualitad per gronda part da la planisaziun. Cur ch'in pazient s'annunzia, discussiuna e planisescha il team da reabilitaziun l'emprima consultaziun a maun dals documents che stattan a disposiziun.
A chaschun da l'emprim termin a Nottwil vegn sclerì exactamain la situaziun, quai che cuzza magari pliras uras. Sin fundament dals resultats decidan ils spezialists davart l'ulteriur proceder terapeutic u era diagnostic. I suondan las emnas u ils mais da la lavur da reabilitaziun per propi. En general sto il pazient vegnir duas u trais gia l'emna en il CSP ed impunder mintgamai in per uras per ils tractaments necessaris. En il decurs d'in program persequitesch'ins il svilup sin basa da differents criteris e “mesira” il progress cun metodas adattadas. Ils resultats permettan al team da reabilitaziun da trair conclusiuns per l'ulteriur proceder. Gia da bell'entschatta vegn fixà in termin, per ch'ins possia controllar ad uras las finamiras da la terapia e las curreger sch'i fa da basegn. En quest connex vegn adina era resguardà sco ch'il pazient sez valitescha la situaziun. Mintga progress - era sch'el è mo pitschen - vala dapli, sch'el vegn percepì sco tal.

Reabilitaziun ambulanta a maun d'in exempel
Avant dus onns ha Nadine S. stuì laschar operar in tumor dal tscharvè. Dapi lura cumbatta la dunna giuvna dad ussa 18 onns cun disturbis dals egls, dals musculs e da l'equiliber. Duas giadas l'emna vegn Nadine en il CSP per la reabilitaziun ambulanta.

En ina clinica neurochirurgica han ins pudì allontanar cumplettamain il tumor, ma grevs impediments e problems medicinals èn restads enavos: disturbis da la vesida cun maletgs dubels, ina paralisa dad ina vart da la fatscha, disturbis da discurrer, mancanza da concentraziun, reacziuns d'equiliber disturbadas e sintoms da paralisa en il bratsch sanester ed en la chomma sanestra. Amez la pubertad ha Nadine stuì cumenzar a cumbatter cunter las consequenzas da l'operaziun. Dapi lura èn passads pli che dus onns. Durant ina neuroreabilitaziun staziunara da plirs mais ha Nadine pudì recuperar in pau da sia independenza. Ella ha emprendì ad ir cun ina sutga cun rodas, egliers spezials han sminuì ils disturbis da la vesida, l'abilitad da sa concentrar è creschida successivamain. Ma in onn suenter l'operaziun n'eran las funcziuns dal corp e la sanadad da Nadine tuttina anc ditg betg sa restabilidas.

La primavaira 1999 è Nadine vegnida en il CSP per cuntinuar la reabilitaziun. Suenter avair sclerì exactamain la situaziun medicinala e terapeutica è la direcziun da la clinica sa decidida en cunvegnientscha cun Nadine e ses geniturs per in tractament ambulant. Dapi lura vegn Nadine mintg'emna duas fin trais gia en il CSP Nottwil. Ses program dal di è mintgamai fitg chargià. Ella ha termins en l'ergoterapia, la logopedia, l'electrostimulaziun funcziunala, la terapia da furmaziun, la terapia da musica, ed ella sa participescha a differentas consultaziuns medicalas ed a la gruppa da cuschinar. Mintga dus mais vegn il program da tractament examinà ed adattà en il team ensemen cun Nadine e ses geniturs.

“Ins prenda serius mai”
Per ils medis dal CSP èsi cler che Nadine po quintar ils proxims onns cun in ulteriur process da guariziun. Cun las mesiras terapeuticas intensivas han els gì en egl da bell'entschatta ina finamira superiura: la reintegraziun sociala en la vita famigliara, amicizias, activitads da temp liber, scola e pli tard la professiun. Las experientschas che Nadine fa en il mintgadi cun ses impediments, cumpletteschan il program da terapia ambulant a lunga vista.

“Jau na vom simplamain en la terapia. Qua taidl'ins sin mai e chapescha mai”, di Nadine da sias experientschas cun il team da reabilitaziun da Nottwil. Era ils geniturs da Nadine conferman: “Nus avain stabilì ina fitg buna relaziun. Nus ans sentin integrads en la lavur ed avain l'impressiun ch'ins prendia serius nus.” Quai è era necessari, perquai che la 
reabilitaziun ambulanta pretenda bler dals geniturs. Per lung temp ha quai adina puspè manà a grondas tensiuns en famiglia. Cun integrar ils geniturs en las discussiuns davart il stadi actual da la terapia en il CSP han ins contribuì in bun pau che “els èn puspè vegnids pli ruassaivels”.

Nadine viva adina tranter malsegirezza e speranza. Ma ella ha emprendì da lavurar cun pazienza vi da sia situaziun. Era sch'ins ha grondas finamiras, èsi tuttina ils pitschens pass che mainan al success.

Nizzegiar las capacitads existentas
La purschida multifara da tractaments medicinals e terapeutics en il CSP Nottwil garantescha en emprima lingia la reabilitaziun cumplessiva da para- e tetraplegichers. Persunas cun ina para- u tetraplegia survegnan davent da l'entschatta agid da tut gener, per ch'ellas daventian puspè uschè independentas sco pussaivel. Dals servetschs ambulants medicinals, diagnostics e terapeutics dal CSP pon tuts profitar, saja quai persunas en sutga cun rodas u a pe. Cun quests servetschs ambulants è la pli gronda clinica speziala svizra per para- e tetraplegichers a medem temp era daventada in impurtant offerider en il provediment medicinal regiunal.

Reabilitaziun ambulanta
Dapi il 1. d'avrigl 1999 pon ins far en il Center svizzer dals paraplegichers (CSP) a Nottwil- sut la coordinaziun da medis spezials - tractaments da reabilitaziun ambulants per tscherts maletgs da malsognas cumplexs dals secturs da la neurologia, medischina interna, geriatria, reumatologia, ortopedia e pediatria. La purschida da la reabilitaziun ambulanta e averta per tuts.

Annunzias ed ulteriuras infurmaziuns
Dr. Hans Peter Gmünder, 
substitut dal schefmedi ambulatori,

dr. Phil Jungen, 
emprim medi ambulatori,

tel. 041 9395858 (ambulatori) 
fax: 041 939 54 40 
e-mail: ambi.spz@paranet.ch