Sa revegnir meglier en sien
Il labor da durmir en il CSP Nottwil: Agid per umans cun disturbis da la sien

Paraplegichers ed umans cun malsognas muscularas u poliomielitis pateschan savens da disturbis da la sien che pon chaschunar problems da sanadad gravants. Sch'ins na po betg pussar la notg u mo en fasas, consumescha quai a lunga vista las reservas da forza, provochescha gronda stancladad durant il di u era cumplicaziuns. En il labor da durmir en il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil survegnan las persunas pertutgadas agid effizient.

Tgi che vegn tutgà d'ina greva frida dal destin e perda entaifer secundas ina gronda part da sia movibladad, sto cumbatter diramain per supportar il mintgadi en la sutga cun rodas. Ma tge far, sch'ins ha sper questas grevezzas corporalas e psichicas anc disturbis da durmir e sch'ina gronda stancladad durant il di sminuescha las forzas restantas?
John Leen aveva 21 onns, cur ch'el è daventà paraplegicher tras in accident da tractor. Suenter la reabilitaziun en sia patria, en l'Irlanda, è el vegnì a star en Svizra il 1993. In per onns pli tard - el era maridà e lavurava cun success en la mecanica da sutgas cun rodas da la Orthotec SA Nottwil- ha el percurschì tuttenina novs disturbis da sentiment en la part dal corp sura betg paralisada, pia sur l'autezza da la lesiun. Il medem temp ha sia dunna percurschì ch'el aveva mintga notg lungas pausas da respiraziun. Las examinaziuns cun la tomografia da resonanza magnetica (MRI) han mussà ina sirinx en il sectur da la colonna vertebrala dal culiez. La consequenza da quai po esser ina paralisa ascendenta, v.d. il paraplegicher daventa plaunsieu tetraplegicher. Cunquai che tals disturbis pon vegnir reducids considerablamain cun in'operaziun, è John Leen sa decidì da sa laschar operar. In per mais pli tard han ins fatg in'examinaziun en il labor da durmir per sclerir las pausas da respiraziun. John Leen ha gì fortuna. Ils disturbis da respiraziun durant la notg eran svanids. Las valurs d'oxigen ed il puls eran l'entira notg stabils. Tras l'operaziun han ins pudì impedir che la sirinx ascendia fin al tscharvè, damanaivel dal center da la respiraziun - quai che provochescha probablamain las interrupziuns da la respiraziun. Ma en blers cas èn ils resultats da las examinaziuns da la sien da paraplegichers dentant tut auters.

Disturbis da la sien en connex cun paralisas
Cumpareglià cun persunas ablas da chaminar han para- e tetraplegichers en general pli savens disturbis da la sien. Fitg derasads èn disturbis da la respiraziun durant la notg e surtut l’uschenumnà duran “sindrom da l’apnea en sien”. En il CSP Nottwil mesir'ins perquai gia dapi onns regularmain la respiraziun ed il puls cun la poligrafia cardiorespoiratorica. Cura che la respiraziun cumenza la notg a “durmir” e nagina aria vegn pli en ils pulmuns, sa sbassa la quota d'oxigen en il sang. Quai periclitescha ils organs cun grond basegn d'oxigen e maina a cumplicaziuns. Il ristg da sviluppar ina pressiun dal sang auta e da survegnir in infarct dal cor è pli grond tar tals pazients. Per il solit na sentan quests pazients betg lur disturbis da la respiraziun durant la notg. Els crain schizunt da durmir bain, ma sa lamentan savens ch'els na possian betg sa concentrar e sajan stanchels durant il di.
Sper ils problems cun la respiraziun datti però tar paraplegichers anc ina vasta paletta d'auters disturbis da la sien sco per exempel disturbis da la motorica e sindroms da dolurs, che ston vegnir sclerids exactamain cun ina polisomnografia (inclus in maletg da la flussiun cerebrala).
Tar tscherts pazients sa rinforzan ils spasmas durant la notg, uschia ch'els han difficultads da sa durmentar e sa dasdan adina puspè. Tar paraplegichers pon ins la notg era observar savens moviments periodics dals pes e da las chommas che sminueschan per part massivamain la qualitad da la sien. Dolurs e disturbis da sentiment pon manar a disturbis da la sien surtut tar pazients cun paralisas incumplettas. Pervia da l'interrupziun da las funcziuns en il magugl dal dies è la regulaziun da la temperatura tar paraplegichers disturbada considerablamain. “Bogns alternants” durant la notg - schelar e suar, il chau 

chaud ed ils pes fraids - n'èn naginas excepziuns. Las glondas da suaditsch sut l'autezza da la lesiun èn disturbadas en lur funcziun e las avainas da la pel (impurtantas per la distribuziun da la chalira) n'obedeschan betg pli als cumonds dal tscharvè. Era attatgas epilepticas, effects secundars da medicaments e disturbis da sa durmentar e da durmir motivads psichicamain pon interrumper la sien. Tar tetraplegichers han ins era pudì constatar ina mancanza u almain ina producziun reducida da melatonin (substanza da l'agen corp).

Cleras differenzas
In studi scientific fatg en il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil ha mussà che tar pazients staziunars cun ina tetraplegia han passa la mesadad dals examinads disturbis da la respiraziun che basegnan ina terapia. Il sindrom da l'apnea en sien tar persunas paralisadas e quellas betg paralisadas sa distingua cleramain: persunas senza paralisa che han tals disturbis da la respiraziun èn il pli savens memia grossas ed il motiv per las interrupziuns da la respiraziun è che l'aria na po betg passar, entant ch'il motor da la respiraziun (en il tscharvè) funcziuna cumplainamain. Questa furma d'apnea numn'ins obstructiva (las vias da respiraziun èn serradas). Il sintom principal è ina gronda stancladad durant il di. Tar tetraplegichers è il motiv da l'apnea en general in motor “da balbegiar”: l'impuls da la respiraziun en il tscharvè paussa ed i na vegn nagina aria en ils pulmuns, era sche la via da respiraziun è averta (apnea centrala). Savens constatesch’ins era omaduas furmas d’apnea il medem temp e lura dovri apparats auxiliars per sustegnair la respiraziun (apparats BiPAP cun regulaziun da pressiun e da temp). Tar ils tetraplegichers èn era blers pazients maghers pertutgads da l’apnea en sien, ma els sa sentan main stanchels durant il di che las persunas senza paralisa. Ils resultats da las examinaziuns mussan era ch’ils disturbis da la sien da paraplegichers sa distinguan da quels da tetraplegichers che han per exempel pli savens apneas centralas. Ina paralisa incumpletta para d’avair auters effects sin la sien che ina paralisa cumpletta: sindroms da dolurs e disturbis da sentiment turmentants chatt’ins pli savens tar persunas cun ina paralisa incumpletta, entant che persunas cun ina paralisa cumpletta pateschan pli savens da disturbis da la regulaziun da la temperatura.

Stretga collavuraziun da spezialists
En il labor da durmir dal CSP Nottwil fan ins examinaziuns da la sien mo tar pazients staziunars. Per quai dovr'ins in apparat cumplex cun registraziun da video, bleras electrodas, sensurs e cabels, pazienza e collavuraturs bain scolads. Cunquai ch'i dat tar para- e tetraplegichers era disturbis da la sien specifics da la paralisa, fan ins anc mesiraziuns supplementaras (plirs sensurs da temperatura, mesiraziun da CO2). En il labor da durmir stattan a disposiziun indrizs spezials, per exempel ina colliaziun per dar oxigen u la pussaivladad da tschitschar schlem. I dovra era experientscha en la tgira da pazients paralisads: pudair metter en la dretga posiziun ils pazients e midar regularmain la posiziun per evitar smatgadas, cateterisar en cas da basegn, tschitschar schlem e gidar a tusser ora. Conuschientschas davart ils divers apparats da respiraziun e davart la tgira da pazients cun respiraziun artifiziala èn indispensablas.
Per far examinaziuns bain fundadas dovri ina stretga collavuraziun interdisciplinara da divers spezialists che tractan er cun fin sentiment ils pazients. In team da trais medis - Aurelio Tobon (spezialist per neurologia, CO) Franz Michel (FMH pneumologia e substitut dal schefmedi da l'ambulatori), Eve Stockhammer (medischina da la sien, perscrutaziun clinica) vegn sustegnì da quatter assistentAs autamain qualifitgadAs (Sonja Furrer, EPTA, Annette Brand, AKP, Khai Le-Minh, AKP ed Alexander Maric, AKP) sco era da Josef Husmann, tecnicist da la medischina TS.

Ina vasta purschida da terapias
La registraziun da las datas en il labor da durmir e lur evaluaziun scientifica furma ina basa indispensabla per il tractament effizient da disturbis da durmir provocads da paralisas. Plinavant dispona il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil d'ina vasta purschida da 
terapias. Quella tanscha dad apparats spezials per sustegnair la respiraziun, sur midadas da medicaments fin a mesiras da cumportament terapeuticas ed agid psicologic. Grazia a questas mesiras po la sien da la notg vegnir meglierada puspè. Ina gronda part dals pazients tractads chatta puspè il ruaus e la recreaziun necessaria durant la notg, quai che reducescha era la stancladad durant il di.
Bleras dumondas èn dentant anc avertas e ston vegnir perscrutadas vinavant. Per la medischina da la sien, ina disciplina anc giuvna, è la problematica da disturbis da la sien en connex cun paralisas e lur schliaziun ina impurtanta sfida.

Passa 1000 sequenzas
In uman che dorma para d'esser passiv, ma ses tscharvè è activ er en sien. Las funcziuns impurtantas dal corp ston funcziunar vinavant la notg, tenor in urden rigurus ed en accordanza ina cun l'autra. Il cor na dastga betg pussar, en il sang stoi adina avair avunda oxigen, la musculatura duai ruassar e la temperatura dal corp na dastga betg variar memia fitg - quai en mo in per cumponentas d'in sistem cumplex. En il labor da durmir dal CSP Nottwil examinesch'ins perquai detagliadamain, schebain quest “teamwork” funcziuna uschia sco quai ch'igl è necessari per ina sien recreativa. L'evaluaziun d'ina polisomnografia dura pliras uras. Premissas per pudair far quai èn conuschientschas da la medischina da la sien e da la paraplegiologia. Passa milli sequenzas da mintgamai 30 secundas, registradas en il computer, vegnan evaluadas mintgina suletta ed attribuidas a differents stadis da la sien. A la fin survegn ins in ipnogram che dat ina survista da tut ils stadis da la sien durant in'entira notg. Or da quai ves'ins per exempel, sch'il pazient sa dasda savens, sch'el ha avunda fasas da sien profunda e da siemis. Ultra da quai vegn era observà ed integrà en l'analisa la respiraziun, il puls, la quota d'oxigen en il sang, moviments dals musculs e midadas da temperatura. Per sclerir intschertezzas gida il maletg da video sincron dal pazient che dorma.

Tge vul quai dir?
Apnea: interrupziun da la respiraziun che dura almain 10 secundas. 

Apnea en sien: interrupziun da la respiraziun en sien.

BiPAP: Bi-level positive airway pressure (respiraziun nasala bifasica cun surpressiun).

EEG: electroencefalogram (maletg da la flussiun cerebrala).

Poligrafia cardiorespiratorica: registraziun da las funcziuns dal cor e da la respiraziun (senza EEG).

Polisomnografia: Examinaziun da la sien cun registraziun a chanals multipels cuntinuanta cun EEG, EMG (tensiun musculara) ed EOG (moviments dals egls) per determinar ils stadis da la sien ed ils moviments respiratorics, ECG (electrocardiogram) ed oximetria (quota d'oxigen en il sang) per determinar las funcziuns cardiorespiratoricas ed autras variablas sco runtgir, moviments da las chommas e temperatura dal corp.

Ipnogram: Preschentaziun survesaivla dals differents stadis da la sien en il decurs d'ina notg.

Autezza da la lesiun: autezza, sin la quala il magugl dal dies e vegni blessa cun paralisa resultanta.

Melatonin: ormon che promova la sien.

Sirinx: furmaziun da chaviertgs en il magugl dal dies.