Dapli moviment en il mintgadi
La chinestetica gida ad optimar la reabilitaziun da paraplegichers

L'uman considerescha ses stadi da sanadad era tenor las pussaivladads da controllar e da diriger las activitads dal mintgadi. Da quest puntg da vista ha la chinestetica survegnì en il fratemp in plaz stabel en la reabilitaziun cumplessiva da para- e tetraplegichers. Cun applitgar conuschientschas specificas davart la motorica vegn la tgira dals pazients en il Center svizzer dals paraplegichers optimada - ed en il vair senn dal pled levgiada.

La capacitad da diriger activamain ils agens moviments gioga in rolla fitg impurtanta per la sanadad e l'emprender da tut ils umans. Para- e tetraplegichers han dentant pers bleras resursas da moviment. Tant pli impurtant èsi ch'els pon tuttina sa participar a moda activa e differenziada a diversas activitads. En l'emprima reabilitaziun emprovan ils pazients da s'adattar a la nova situaziun en las funcziuns dal mintgadi. Per pudair surpigliar responsabladad per sasez dovran els ina gronda cumpetenza specifica. Quai vul dir ils pertutgads ston esser bain infurmads davart lur atgnas pussaivladads e lur restricziuns. In grond agid - en divers reguards - è qua l'instrumentari varià da la chinestetica. Quest term cumpiglia models, ideas e meds per nizzegiar il potenzial da mobilitad da mintgin per optimar la tgira ed augmentar la qualitad da vita. Tras ina scolaziun permanenta e differents exercizis pratics po il pazient emprender da conuscher novs andaments da moviment, interiurisar models correspundents e perfecziunar quels cuntinuadamain cun agid da las persunas che al tgiran.

Avantatgs per ils confamigliars
Era ordaifer la clinica speziala en ils concepts da la chinestetica adattads per ch'in paraplegicher possia vegnir tgira da ses confamigliars en moda cunvegnenta per tut ils pertutgads. Cun ina planisaziun ed execuziun exacta dals moviments e dals process da mobilisaziun èsi pussaivel dad exequir las interacziuns en moda segira e cun schanetg per tuts. Ils emprims pass en questa direcziun pon ins gia far durant la tgira staziunara, sch'ins s'occupescha activamain cun las malsegirezzas, sco per exempel:

•	Co poss jau far il transfer senza pli grondas difficultads (problems dal dies)?
•	Tge fatsch jau sche la spastica restrenscha ils moviments?
•	Co gid jau ad auzar mes partenari si da plaun en la sutga cun rodas?
•	Co poss jau sustegnair/promover pli fitg mes partenari?

Tge che quai vul dir en la pratica, duai illustrar l'exempel dad Erich Stauffer ch'è daventà tetraplegicher tras in accident - e da sia famiglia. Anc durant l'emprima reabilitaziun da ses um e da lur bab en il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil han la dunna Beatrice ed ils dus figls Renato e Tim participà ad in curs fundamental da chinestetica. Els èn s'occupads cun las basas dal moviment e da las funcziuns da l'uman. Spezialists als han plinavant infurmà davart la problematica da spasmas. Questas contracziuns involuntaras dals musculs en las parts dal corp paralisadas pon ins d'ina vart trair a niz per diversas activitads, per exempel per transfers e midadas da posiziun. Da l'autra vart pon questas contracziuns savens lungas e fermas avair in effect negativ sin la mobilitad da las parts dal corp saunas. Ensemen cun tut ils participants è la finala vegnì formulà ina finamira, numnadamain dad influenzar e controllar dapli ils spasmas. En la lavur pratica han ins determinà facturs d'influenza positivs:

•	trair a niz tut ils nivels da moviment (giugadiras) per exempel en la tgira da basa, per la mobilisaziun etc.
•	moviments activs dal pazient han in'influenza positiva sin las contracziuns 
•	
tutgar las parts dal corp stabilas e diras (massas) provochescha damain contracziuns dals musculs 
•	eleger posiziuns, en las qualas las chommas pon vegnir posiziunadas en la rotaziun exteriura (moviment da transport) 
•	betg auzar e purtar las parts dal corp, mabain laschar la paisa tar il pazient etc.
•	ils elements da moviment (temp/spazi/ sforz) ston vegnir adattads a las capacitads dal pazient.

Avantatgs per las persunas da tgira
Ina da las incumbensas principalas dal persunal da tgira en il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil e da sustegnair ils pazients en tut quellas activitads, en las qualas els en restrenschids pervi da lur para- u tetraplegia. Ils resultats d'ina registraziun da las prestaziuns mussan che fin a 25 pertschient dal temp da lavur vegn impundì mintga di sulettamain per l'entruidament da moviments (transfers, posiziuns, midada da posiziun). Vitiers vegn l'agid indispensabel per il mangiar, l'igiena dal corp, il sa trair en ed ora etc. La tgira da para- e tetraplegichers è damai er in sforz corporal che daventa anc pli grond, sch'ins auza savens ils pazients. Ils avantatgs da la chinestetica sa fan era valair qua, perquai ch'els reduceschan considerablamain ils ristgs da donns da sanadad a lung termin per las persunas da tgira.

Avantatgs per il manaschi
En la scolaziun da las tgirunzas e dals tgirunzs emprend'ins pauc davart la “organisaziun” da las funcziuns essenzialas da l'uman e davart lur execuziun. Per cumpensar quests deficits èn bleras instituziuns da sanadad vegnidas sezzas activas il davos temp. Ellas han integrà il tema chinestetica en lur scolaziun interna, perquai che l'applicaziun pratica da quests programs porta in niz vesaivel per l'entir manaschi.
•	Il sustegn professiunal da moviments gida a meglierar la qualitad da la tgira en situaziuns individualas.
•	Differentas pussaivladads da soluziun en situaziuns cumplexas mantegnan la motivaziun da las persunas da tgira.
•	In'execuziun optimala da las interacziuns sbassa cleramain il ristg da blessuras per las persunas da tgira.
•	Mesiras per promover la sanadad e/u optimar la qualitad da vita influenzeschan positivamain il process da reabilitaziun dal pazient.
•	La mobilisaziun tempriva prevegn a malsognas secundaras ed accelerescha il process da guariziun dal pazient.

La chinestetica na po remplazzar mesiras medicinal-terapeuticas. Ella n'è era betg, sco quai ch'ina participanta dal curs ha constatà bain, “ina resposta, mabain ina via per chattar respostas”. Independentamain da l'interpretaziun e da la pratica individuala pon mesiras da tgira basadas sin la scienza dals moviments gidar effectivamain a cuntanscher las finamiras da la reabilitaziun cumplessiva. Là nua che interacziuns vegnan adina exequidas tenor il princip “muventar enstagl auzar la paisa” ed a moda adattada a la situaziun, cuntanschan ils paraplegichers sezs ina gronda autonomia ed autodeterminaziun per la vita en la sutga cun rodas. Plinavant sa mussi pli che mai ch'ina tgira orientada a las resursas promova il bainstar corporal dals pazients en moda fitg efficazia. La finala ha in tal proceder era consequenzas positivas sin tut ils umans en il conturn immediat dals pertutgads. Els emprendan - en il vair senn dal pled - a sa distgargiar.

Chinestetica: in nov rom
Dapi passa in onn vegn il champ da la chinestetica introducì e sviluppà en il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil. Responsabel per quai è in trenader dal nivel 3 che vegn sustegnì da duas ulteriuras persunas spezialisadas. Els han l'incumbensa da scalar persunas da tgira entaifer ed ordaifer la clinica e da las entruidar en la pratica sco era d'accumpagnar projects. Fin ussa han passa 200 collavuraturAs dal CSP Nottwil participà a 
la scolaziun ed al perfecziunament en quest nov rom. Da quai profiteschan d'ina vart ils pertutgads e lur confamigliars/persunas da contact per ils quals vegnan organisads periodicamain curs per intermediar las conuschientschas da basa. Tar la clientella tutgan plinavant divers ospitals ed instituziuns da sanadad dal conturn.
La scolaziun da chinestetica cumpiglia curs da basa resp. da perfecziunament che duran mintgamai quatter dis e curs da Peer Tutoring che duran sis dis. L'applicaziun da las conuschientschas acquistadas succeda en fasas d'emprender planisadas (ca. 6 mais). Ellas cumpiglian entruidaments pratics al letg dal pazient ensemen cun il trenader, la frequentaziun da dus workshops, la furmaziun da gruppas d'emprender, en las qualas quatter cas vegnan elavurads ed analisads communablamain. En spezial vegnan intermediads ils sis concepts da basa en connex cun para- e tetraplegichers.