Il moviment è in elixier da vita

Da Mirjam Baumgarnter

Moviment corporal na saja betg impurtant per paraplegichers, pudess ins crair. Ma en realitad èsi gist il cuntrari. Activitads sportivas gidan ils pertutgads en differents reguards. D'ina vart sa reducescha il ristg da cumplicaziuns, da l'autra vart èn ils effects psicosocials da gronda impurtanza: la conscienza da l'atgna valur e las schanzas per la reintegraziun creschan. Perquai ha la terapia da sport in plaz fix en la reabilitaziun cumplessiva da pazients en il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil.

Heinz Frei, l'atlet il pli renumà en sutga cun rodas sin plaun internaziunal, è l'exempel classic d'in paraplegicher che ha dumagnà cun success la dira frida dal destin. Era e surtut grazia al sport. Il Soloturnais da 45 onns, oriund dad Etziken, era gia avant ses accident fatal l'onn 1978 in um cun in grond basegn da moviment. Ma las vairas valurs d'in trenament regular, da prestaziuns corporalas e da success motivants ha el scuvrì pir suenter. “Jau na sai betg co che mia vita vesess ora senza il sport. E jau na manegel insumma betg la chatscha da medaglias e da records. Bler pli decisivs èn ils facturs socials e da sanadad”, di il manader dal sectur “generaziun giuvna” tar Sport en sutga cun rodas Svizra, ina partiziun da la Associaziun svizra dals paraplegichers. Or da la bucca d'in campiun mundial rutinà e victur dals paralimpics po quai tunar curius. Ma i constat per tut ils paraplegichers, perquai ch'els na sa distinguan en quest reguard betg dals umans che pon chaminar. Paucs dad els han ambiziuns fitg autas, blers treneschan simplamain lur fitness, sa participeschan per divertiment ad ina concurrenza ed han plaschair d'esser cun collegas che han ils medems interess.

Ensemen vai meglier 
L'entschatta da la terapia da sport va enavos sin l’activitad da Sir Ludwig Guttmann. En la Gronda Britannia suenter la segunda guerra mundiala aveva il medi tudestg cumenzà ad integrar il sport en la reabilitaziun dals paraplegichers. Cun quai ha el era inizià ils gieus olimpics per persunas impedidas (paralimpics) ch'èn s'etablids en il fratemp. Las finamiras terapeuticas èn d'ina vart da meglierar la forza, la cundiziun e la coordinaziun. Da l'autra vart sa tracti dad intermediar las basas per in'activitad corporala per vita duranta e da facilitar cun quai era la reintegraziun. En il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil sustegn'ins gia baud ils pazients a chattar ina activitad che als gida a vegnir pli independents ed a dumagnar meglier la vita da mintgadi. Cuntrari ad autras terapias durant l'emprima reabilitaziun ha la terapia da sport lieu per gronda part en gruppas. L'occupaziun communabla promova il plaschair dal moviment sportiv e da la concurrenza ed augmenta era la conscienza da l'atgna valur. Ultra da quai emprendan ils pazients era da prender resguard in sin l'auter e da s'integrar en ina gruppa.

Trenament quotidian maina a progress 
Tut tenor il grad da la paralisa ed il stadi da la reabilitaziun dal singul pazient vegn fatg in program individual. La collavuraziun stretga dals responsabels garantescha che las finamiras da la fisioterapia vegnan cuntinuadas ed amplifitgadas en la terapia da sport. Ils pertutgads emprendan da sa mover uschè bain sco pussaivel en e cun la sutga cun rodas. En il trenament da cundiziun per exempel emprendan els, cun superar differents impediments, da surmuntar pli tard ils urs da trottuars. Las activitads ludicas gidan ils pazients a dumagnar meglier lur sutga cun rodas. L'infrastructura en il Center svizzer dals paraplegichers porscha ultra da quai excellentas cundiziuns per diversas disciplinas da sport. En la gronda e clera halla da sport traidubla pon ins acquistar conuschientschas da basa en badminton, tennis, ballabasket ed unihockey. Plinavant datti chaschun da sa deditgar al tir cun l'artg, al pingpong u al trenament da forza. Suenter avair subì ina paraplegia ston ils pazients era puspè emprender da sa mover en l'aua. Suenter las emprimas experientschas cun la nova situaziun corporala fatgas en il batschigl da terapia pon els meglierar la tecnica da nudar e la perseveranza en il bogn da sport.

Svegliar il plaschair per il moviment
La purschida da sport en il liber è medemamain gronda. Per las disciplinas d'atletica leva stattan a disposiziun implants exteriurs (plazza da pastget, pista da tartan). Ir cun cajac è er in bun trenament per l'equiliber. Ils emprims contacts cun quest sport fa il pazient en il bogn cuvert per applitgar pli tard las conuschientschas acquistadas sin il Lai da Sempach - sa chapescha cun surveglianza cumpetenta. Quai che para- e tetraplegichers fan fitg gugent è sfunsar per urdains. Els giaudan cunzunt la levezza sut l'aua che als permetta da sa mover quasi senza restricziuns. Or en il liber van ils pazients era cun handbike u cun skis. A Sörenberg han lieu mintg'onn curs da fufragnadi, nua ch'ils paraplegichers pon sa famigliarisar cun il monoskibob. A medem temp vul quai era dir passentar in entir di en in nov conturn, vegnir observà dad auters e survegnir bleras impressiuns novas. Er ir en gondola po esser in'experientscha tut speziala. La finala datti ina giada l'onn ils “Jeux Intercentres”, nua ch'ils para- e tetraplegichers da l'entira Svizra s'inscuntran per divertiment, spass e cumpagnia.

Ins na vul furmar sportists d'elita 
La terapia da sport en il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil n'ha betg l'intent da scuvrir talents u da trenar vinavant anteriurs sportists d'elita ch'èn uss en la sutga cun rodas. En emprima lingia vai per dar impuls als pazients per activitads da temp liber cuntentaivlas e variadas che han effects positivs sin corp ed olma. Tgi che vul però prestar anc dapli, è tuttina en il dretg lieu. Sch'ils pazients han interess, pon els savens gia cumenzar vers la fin da l'emprima reabilitaziun cun in trenament da basa specific en la disciplina giavischada. Els pon profitar da la gronda experientscha da Heinz Frei e dad auters spezialists sco era da las prestaziuns en l'Institut per medischina da sport. 

Sport d'elita e sport da massa
Suenter l'extrada da la clinica chattan sportists en sutga cun rodas bun sustegn en l'Associaziun svizra dals paraplegichers. L'organisaziun naziunala d'agid vicendaivel da para- e tetraplegichers reunescha 27 clubs da sutgas cun rodas cun var 12’000 commembers, als quais stat a disposiziun - independentamain dal nivel da prestaziun - l'entira purschida da Sport en sutga cun rodas Svizra ed in grond dumber da servetschs en connex cun il sport. La Fundaziun svizra per paraplegichers, la purtadra da la chadaina da prestaziuns per la reabilitaziun cumplessiva da para- e tetraplegichers, sustegna considerablamain l'activitad da l'Associaziun svizra dals paraplegichers e s'engascha plinavant sco promotura principala dal Swiss Paralympic Committee (SPC).