Vias respiratoricas per meglra vita

Michel Franz

Inspirar, expirar. Ils musculs da la respiraziun lavuran di e notg, cun la regularitad dal mecanissem d'ina ura, e segireschan al corp uman il provediment cun oxigen. Tar para- e tetraplegichers funcziuna quest sistem però mo darar senza problems. Ils disturbis da la respiraziun pon schizunt periclitar la vita dals pertutgads. Per ils pazients en il Center svizzer dals paraplegichers a Nottwil èsi perquai tant pli impurtant da pudair quintar cun l'agid integral ed attentiv dals spezialists dal Respiratory Care Team.

Ins pudess supponer che la musculatura da respiraziun sa limiteschia als musculs dal pez. Ma gist il cuntrari e il cas. Cur ch'ins trai fermamain flad, sa stenda la musculatura dal culiez; cur ch'ins tussa, gida era la musculatura dal venter e dal batschigl. Per para- e tetraplegichers cumenza qua in vair circul vizius: pli aut e pli damanaivel dal magugl dal culiez ch'è localisada la paralisa, pli pitschna ch'è la forza da tusser. E quai ha consequenzas. Il secret en las vias respiratoricas po, suenter lungas emprovas stentusas, vegnir tussì ora mo per part. Il secret che resta enavos staupa singulas vias respiratoricas, uschia che la capacitad da trair flad sa reducescha anc pli fitg. En las bronchias furma il secret in terren ideal per bacterias che chaschunan ina bronchitis acuta. Questas bacterias sa sviluppan savens en dumber pli grond e mainan a la bronchitis cronica persistenta, quai che favurisescha danovamain la furmaziun da secret.
La respiraziun vegn restrenschida a moda dramatica, sch'il diafragma è medemamain pertutgà. Ils conducts che dirigian il diafragma cumenzan il pli sisum en il magugl dal culiez e van giu fin al quart spinal dal culiez. Ina paralisa sut il tschintgavel spinal dal culiez na tanghescha pia bunamain mai la funcziun dal diafragma, nun che blessuras supplementaras hajan interrut, d'ina u da domaduas varts, ils conducts sin lur via tras il torax. En cas da lesiuns sur il terz e quart spinal dal culiez percunter dovri per regla ina respiraziun artifiziala permanenta. En tscherts cas pon ins restabilir per part la respiraziun cun implantar in stimulatur en il diafragma, uschia ch'ina respiraziun artifiziala mecanica n'è betg pli necessaria.

I dovra blera pazienza e trenament 
Visita ad in pazient sin la staziun intensiva. EI ha gì in accident cun ina ruttadira cumpletta dal magugl dal culiez. Curt suenter l'accident n'è el betg anc abel da trair sez e perquai vegn el collià tras ina canula tracheala cun ina maschina da respiraziun. Quella vegn adattada als basegns actuals dal pazient. Quantas fladadas per minuta? Cun tge pressiun arriva l'aria en il lom? Quant temp passa tranter l'inspiraziun e l'expiraziun? Quanta aria per minuta survegn il pazient uschia?
Cun in tractament optimal en la fasa acuta ed in trenament successiv da la musculatura da respiraziun reusseschi savens da meglierar la funcziun respiratorica e da reducir in pau a la giada resp. da smetter pli tard la respiraziun mecanica. En l'ulteriur decurs da la reabilitaziun pon ins promover cun apparats specifics tant la forza sco era la resistenza da la musculatura da respiraziun. Il trenament è lung e stentus - sco mintga trenament muscular. Il success è però garantì: il spazi da temp senza respiraziun artifiziala po vegnir prolungà e la forza da tusser crescha.

Indicaziuns e diagnosas precisas
Per mesirar exactamain la capacitad respiratorica dispona il Center svizzer dals paraplegichers d'in labor per controllar la funcziun dal lom. En ina cabina (“Bodyplethysmograph”) pon vegnir eruids tut ils volumens d'aria en cas d'ina respiraziun ruassaivla u d'ina respiraziun accelerada.
En quella cabina sesa in um, tutgà dapi blers onns d'ina paralisa auta, che sa lamenta da stancladad, mal il chau ed auters disturbis. Ha quai forsa da far cun la respiraziun? Il test 

mussa ch'il volumen d'aria ch'el po inspirar correspunda be a bun 30% da la capacitad usitada. Suenter ch'el ha expirà cumplettamain, stat enavos memia blera aria en il lom. Las bronchias reageschan a moda fitg sensibla sin stimulaziuns exteriuras sco fraid e pulvra. La resistenza en las vias respiratoricas crescha ad interim, il trair flad daventa pli stentus. I na dat nagin dubi: la capacitad respiratorica da quest pazient è fermamain reducida. Igl è relativamain simpel da mesirar la forza da la musculatura da respiraziun. Tar l'inspiraziun succeda quai cun l’uschenumnà test da schnuffar. Al pazient vegn mess a l'entrada dal nas ina sonda per mesirar la pressiun, e lura sto el trair flad uschè ferm sco pussaivel tras il nas. Sch'el producescha, sco en il cas preschent, be in terz da la pressiun negativa normala, pon ins deducir ina restricziun da dus terzs da l'activitad musculara. Durant l'expiraziun - il pazient sto dar in tuss uschè ferm sco pussaivel- vegn mesirada la flussiun d'aria maximala a la sortida da la bucca. Noss pazient cuntanscha be ina valur da 250 liters per minuta. Normal fiss passa 700 liters per minuta. Ses tuss na tanscha betg per tusser ora avunda secret. Perquai sto el emprender, cun agid da sia dunna, la tecnica da tusser adequata. La finala sa tracti dad eruir, cun ina prelevaziun da sang, il cuntegn d'oxigen e da dioxid carbonic en il sang da las arterias. En cas d'ina insuffizienza cronica da la respiraziun èsi da spetgar ch'il dioxid carbonic producì en il corp na po betg vegnir expirà suffizientamain; sia concentraziun en il sang s'augmenta ed il cuntegn d'oxigen sa reducescha correspundentamain.

Definir terapias individualas 
In'emna pli tard dorma il pazient excepziunalmain en la clinica speziala. Sia respiraziun vegn registrada detagliadamain durant l'entira notg. I sa mussa ch'el tira pli pauc flad durant la notg che durant il di e ch'i dat er adina puspè pausas da respiraziun. La notg crescha la concentraziun da dioxid carbonic en il sang, il cuntegn d'oxigen sa diminuescha cuntinuadamain. Il connex cun ils sintoms è ussa cler. La pumpa da flad disdescha la notg, cur che la musculatura da respiraziun lavura cun considerablamain pli pauca forza. Ils resultats e las pussaivladads d'agid vegnan alura discutads ensemen cun il pazient. La finamira è adina da chattar sin via natirala (betg invasiva), cun ina mascra dal nas u da la bucca, ina furma da respiraziun artifiziala empernaivla e cun paucs effects secundars. Pir cur ch'i sa mussa che questa metoda n'è betg effizienta avunda, vegn midà a la furma invasiva cun ina canula tracheala, qvd. in access artifizial a las vias respiratoricas principalas. Ils ultims onns èn ils apparats per la respiraziun artifiziala vegnids adina pli pitschens, uschia ch'els han era plaz sin ina sutga cun rodas. Ultra da quai succeda il provediment cun forza electrica sur battarias. Uschia pon era pazients che dovran ina respiraziun artifiziala permanenta sa mover libramain durant pliras uras.
Ils detagls cumplexs d'ina respiraziun artifiziala a lunga vista vegnan reglads durant in segiurn da plirs dis en il CSP Nottwil. Il pazient, ses confamigliars ed il team da tgira vegnan involvids en quest process ed instruids detagliadamain. Grazia a la stretga collavuraziun dal Respiratory Care Team cun auters spezialists entaifer la clinica speziala reusseschi da reducir tar pazients cun respiraziun artifiziala permanenta las cumplicaziuns en las vias respiratoricas ed en il lom, e surtut da mitigiar ils disturbis che resultan ordlonder. En in studi davart 600 pazients cun respiraziun artifiziala permanenta ha John Bach pudì mussar che 38% da quels van regularmain a lavurar e che lur grad da cuntentientscha sa distingua be pauc da quel da persunas saunas.

Cleramain dapli qualitad da vita .
Trais mais pli tard: Il medem pazient vegn per ina controlla posteriura e raquinta da sias experientschas: “La mascra dal nas smatga mintgatant. La mucosa dal nas è per part fitg sitga. A l'entschatta ha la ramur da la maschina per la respiraziun artifiziala disturbà mia dunna. Ma questa terapia ha midà mia vita! Jau sun alert il di ora e la saira poss jau ir en sortida e discurrer cun amis, senza che jau ma durment amez il discurs. En l'avegnir na vuless jau betg pli renunziar a quest apparat.” La controlla da la respiraziun durant la notg mussa ina respiraziun regulara. Il cuntegn d'oxigen munta a 96%, quai ch'è normal. Il cuntegn da dioxid carbonic è normalisà da di e da notg. Las restricziuns ed ils dischavantatgs da la respiraziun artifiziala èn minims, la qualitad da vita dal pazient è dentant vegnida bler meglra. 
Bleras persunas pertutgadas
Problems da respiraziun èn ina da las cumplicaziuns las pli frequentas en cas d'ina paraplegia auta, qvd. da blessuras da la part superiura dal magugl dal dies. Pertutgads pon dentant er esser umans cun ina malsogna primara da la musculatura e cun ina flaivlezza musculara consecutiva (distrofia musculara), cun ina malsogna neurologica primara en in stadi avanzà (sclerosa laterala amiotrofa u sclerosa multipla), cun ina sturschida exprimida da la spina dorsala (cifoscoliosa), cun in lom empitschnì e gia donnegià da la malsogna suenter ina tuberculosa pli lunga u ina poliomielitis, ma era pazients cun ina bronchitis cronica progredida ed in emfisem dal lom. Episodas d'ipoventilaziun exclusivamain la notg datti tar pazients cun sindrom d'apnea en sien (interrupziun da la respiraziun per in temp pli u main lung). 

Ipoventilaziun: Acut e cronic
Cun trair flad vegn transportada aria cun oxigen en las alveolas dal lom. Quest process vegn numna ventilaziun alveolara. Durant il barat da gas diffunda l'oxigen en ils corpuls cotschens, il dioxid carbonic diffunda en l'aria alveolara e vegn expirà en l'aria dal conturn. Ina ventilaziun alveolara adattada als basegns dal corp vala sco ventilaziun normala. Cas cuntrari sa reducescha il cuntegn d'oxigen en il sang ed il cuntegn da dioxid carbonic crescha, quai che po avair per consequenza era midadas patologicas en la bilantscha d'acid e da basa. Quest stadi, numnà ipoventilaziun, datti en furma acuta e cronica.

La furma acuta è caracterisada tras difficultads andetgas da respirar che resultan d'ina mancanza d'oxigen. L'augment dal dioxid carbonic en il sang maina successivamain a disturbis da la schientscha ed al coma. Quest disturbi è tipic tar ina paraplegia auta perquai che la musculatura da la respiraziun na funcziuna betg pli. Perquai sto il pazient vegnir reanimà gia al lieu da l'accident, quai che er in laic duess esser abel da far. L'intubaziun è l'applicaziun da la respiraziun artifiziala mecanica per restabilir la ventilaziun alveolara è lura chaussa dal team da salvament.

L’ipoventilaziun cronica chaschuna l'emprim be paucas difficultads ch'ins attribuescha savens ad auters motivs e che vegnan toleradas bain. Ma plaunsieu sa mussan auters disturbis: reducziun da la prestaziun, stancladad pli e pli gronda cun tendenza da sa durmentar durant il di fin a disturbis da la schientscha, da la concentraziun e da la memoria u mal il chau.
Auters sintoms pon esser nauschs siemis (per part cun temas da stenscher), malruassaivladad e sa dasdar durant la notg u curtas difficultads da trair flad. En cas d'ina ipoventilaziun cronica vegn il cor surchargià (surtut la chombra dretga dal cor), il pais s'augmenta pervi da la stagnaziun da liquids en il corp, cun edems en la chomma sut e basegn frequent da sponder aua, surtut la notg.

Ulteriuras infurmaziuns
Center svizzer dals paraplegichers Ambulatori, 6207 Nottwil Telefon 041 939 58 58, fax 041 939 58 57 www.paranet.ch