Sche la pel daventa cotschna…
Tgira da las plajas

Da Karin Gläsche

Ina paraplegia chaschuna bleras e profundas blessuras en in uman. Intginas guareschan en il decurs dal temp, autras vegnan vitiers - per exempel plajas da decubitus. Questa cumplicaziun, provocada tras ina circulaziun dal sang insuffizienta en la pel, è fitg frequenta e po manar a lungas suffrientschas. Il tractament da decubitus tutga tar la lavur da mintgadi en il Center svizzer dals paraplegichers a Nottwil. Per prevegnir a cumplicaziuns spezialmain grevas e dolurusas èsi perquai fitg impurtant d'observar il svilup pussaivel da smatgadas resp. ulcus.

Sco bleras autras chaussas ch'ils paraplegichers ston puspè emprender da nov en l'emprima reabilitaziun è era la tgira dal corp ina gronda sfida per els. E malgrà tut las stentas e l'attenziun dals pazients pertutgads, da lur confamigliars u dal persunal da tgira datti adina puspè plajas da decubitus. La prevenziun ha damai emprima prioritad, cunzunt era perquai che bleras parts dal corp, surtut ils puncts nua che l'ossa stat ora ed il tgil, èn periclitadas pervi da la circulaziun dal sang reducida. Ed il pazient sez na senta betg per mancanza da sensibilitad - eventuals segns d'ina blessura da la pel.

Eliminar sche pussaivel tut las ristgas 
Las persunas da tgira han l'incumbensa permanenta e pretensiusa da mussar als pertutgads las raschuns e las consequenzas d'in decubitus sco era da chattar ensemen cun els mesiras per reducir las ristgas da l'entschatta ennà. Quai succeda en discurs e durant la tgira da mintgadi al letg dal pazient. Il punct da partenza è il fatg ch'in pazient da paraplegia na resenta pli naginas dolurs, cur ch'el sa chatta en ina posiziun da seser u da giaschair disfavuraivla.
Pli baud avess el (inconscientamain) midà sia posiziun. En la sutga cun rodas sto el damai emprender, per evitar irritaziuns da la pel, da distgargiar regularmain las parts dal corp suttapostas il pli fitg a smatgadas, cun auzar u stender enavant il corp mintga ventg minutas. Gia spustaments minimals da la paisa dal corp tanschan per reparter la pressiun sin auters areals da la pel. En la prevenziun giogan era auters facturs ina rolla. Ins sto sclerir exactamain tge vestgadira ch'è la pli adattada, tge chalzers ch'èn lartgs avunda per ch'els na smatgian betg, etc. Cun la finamira dad eliminar sche pussaivel tut las ristgas emprov'ins gia baud da chattar las schliaziuns adequatas per adattar ils meds d'agid, la posiziun da seser en la sutga cun rodas u las pussaivladads da giaschair en letg. Ultra da quai èsi absolutamain indispensabel da scuvrir ad uras mintga blessura, era sch'ella para mo minimala, u mintga cotschnur da la pel. Perquai vegn la pel controllada mintga di dal persunal da tgira en la clinica speziala e pli tard, a chasa, dal pazient sez (cun agid d'in spievel) u da ses confamigliars resp. da las persunas da tgira externas.

Igl è necessari d'agir spert
Sch'i sa sviluppa malgrà tut las stentas tuttina in decubitus u era mo ils emprims segns d'in tal, ston ins agir spert ed a moda professiunala. Oravant tut ston la part dal corp pertutgada ed il conturn da lezza vegnir distgargiads. En blers cas munta quai: star en letg e giaschair per pli lung temp sin il venter. Per quest intent datti en il CSP Nottwil letgs e matratschas spezialas. Il grad da direzza da las matratschas po vegnir adattà individualmain a la paisa dal pazient, quai che garantescha ina protecziun optimala da la pel. Da gronda impurtanza en la tgira èn era differentas mesiras per prevegnir ad ina veritabla reacziun da chadaina ch'ina plaja po provocar en il mender cas. Quella è savens la raschun d'ina spastica pli gronda, entant ch'ina fasa pli lunga d'immobilitad po manar a contracziuns ed ad ina atrofia musculara, quai ch'è era fitg dolurus. Pervi da la restricziun massiva da l'independenza, da 

l'ambient famigliar che manca, pervi da depressiuns e mancanza d'appetit sa pegiurescha la finala il stadi da sanadad en general, quai che ha era in'influenza negativa sin la guariziun da las plajas. Quests exempels mussan ch'ils effects ed il tractament d'in decubitus èn fitg cumplexs e ch'i dovra damai gronda experientscha e cumpetenza per elavurar e realisar mesiras adequatas ed effectivas.

Survegliar fitg bain il process da guariziun 
En il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil vegnan las plajas tractadas tenor metodas modernas che correspundan a las pli novas conuschientschas scientificas. Per quels cas, nua ch'ina operaziun n'è betg necessaria, datti ina gronda paletta da products per metter sin las plajas, che promovan ina guariziun rapida. Ils ulcus però che tanschan profundamain viaden en il tessì, vegnan l'emprim nettegiads chirurgicamain ed il tessì mort vegn allontanà. Suenter vegn mess si ina fascha speziala (sistem VAC) che stimulescha la circulaziun dal sang, uschia che la furmaziun da novas avainas vegn accelerada e la plaja cumenza a guarir. En quella moda vegn creà il “letg” per ina plastica speziala, tar la quala la plaja vegn cuvrida cun pel da l'agen corp. Ina tala intervenziun, fatga d'in spezialist da chirurgia plastica, diminuescha considerablamain il temp da guariziun. Ma oravant tut sa reducescha qua tras la probabilitad ch'il pazient survegn pli tard en il medem lieu in nov ulcus pervi d'ina gronda natta endirida. Suenter in'intervenziun plastica cun transplantaziun d'in toc pel èsi absolutamain necessari da far tut las lavurs da tgira cun fitg gronda precauziun - saja quai en connex cun la posiziun en letg, la tgira dal corp, il management da la beglia e da la vaschia u cun midar faschas. Spezialmain impurtant èsi da betg strair u smatgar sin la plaja e da betg disturbar il process da guariziun che po durar pliras emnas u schizunt mais. D'avantatg è ultra da quai in nutriment cun blers vitamins e substanzas mineralas, ma surtut era cun avunda protein.

Evitar in cas da recidiva 
Era sch'il pazient è turnà a chasa, ston ins vinavant esser fitg attentiv. Pertge ch'in nov ulcus sa furma mintgatant bler pli spert che quai ch'ins crai. Il meglier med per evitar che quai sa repetia è ina tgira posteriura cumplessiva tras persunas dal fatg resp. l'instrucziun precisa e detagliada dals pertutgads e da lur confamigliars. Las collavuraturas ed ils collavuraturs da l'uniun ParaHelp sco era ils spezialists en l'ambulatori dal CSP Nottwil gidan cun pled e fatg. En l'ambulatori stattan era a disposiziun chirurgs plastics durant las uras da consultaziun regularas. 

Tgira durant 24 uras il di
Il segiurn sin ina staziun da tgira en il Center svizzer dals paraplegichers Nottwil è in'etappa impurtanta en la reabilitaziun da para- e tetraplegichers.Els survegnan tgira ed assistenza durant 24 uras il di, 365 dis ad onn.
En il CSP Nottwil datti en tut sis staziuns da tgira, repartidas sin trais plauns, cun total 142 letgs. Tut las stanzas, spaziusas e cun vista sin ina bella cuntrada, èn endrizzadas uschia che l'independenza dals pazients po vegnir promovida uschè bain sco pussaivel.
Las incumbensas multifaras en la tgira vegnan exequidas da var 240 collavuraturas e collavuraturs (211 plazzas da lavur) - senza la staziun intensiva ed ils secturs da funcziun. Tut tenor la furmaziun e la cumpetenza ha mintga persuna ina funcziun cleramain definida e grazia a la fluctuaziun minima dispona il persunal da grondas experientschas specificas. Ultra da quai datti ina vasta purschida da scolaziun supplementara tant interna sco externa.

Vesair baud las ristgas
I dat bleras ristgas per in decubitus. Betg tuttas sa laschan evitar. Tant pli impurtant èsi da resguardar en la prevenziun ed en la reducziun da las consequenzas pussaivlas ils suandants puncts:

Vegliadetgna: Umans attempads èn plitost periclitads pervi da la flaivlezza da la defensiun immuna, pervi da la circulaziun dal sang reducida en la pel u pervi d'in nutriment manglus.
Malsognas: Diabetes mellitus, problems da la circulaziun dal sang en las avainas u las arterias disturban la circulaziun dal sang en la pel ed era la guariziun da plajas.

Incontinenza: Tras l'umiditad e la sperdita d'urin vegn la pel loma, quai che favurisescha Iesiuns. 

Forzas mecanicas (glischnar): Quellas sa sviluppan cur ch'il pazient sesa en il letg e glischna plaun plaunet engiu u tar transfers en la sutga cun rodas senza protecziun adequata da la pel. Blessuras mo minimalas pon provocar in decubitus.

Vestgadira: Jeans cun cusadiras grossas e diras, satgs, tschintas, anzas, buttuns ed auters accessoris en il sectur dal dies e dal tgil pon chaschunar smatgadas.

Nutriment: Pazients cun surpaisa èn gist uschè periclitads sco pazients fitg satigls. In nutriment malsanadaivel reducescha la forza da resistenza da la pel. Nicotin ed alcohol influenzeschan negativamain la circulaziun dal sang en la pel.

Psica: Pazients depressivs na fan betg pli in'autocontrolla exacta, mangian memia pauc, èn main activs e tras quai periclitads.

Immobilitad: Tar pazients immobils che ston star ditg en letg è la ristga da decubitus bler pli gronda.

Medicaments: Medicaments pon avair influenzas negativas sin la defensiun immuna u la circulaziun dal sang.