In clic da mieur - e gia qua
Radiografias adina accessiblas grazia a la tecnica digitala

Da Sepp Moser

Apparats da radiografia, tomografs ed auters indrizs pussibiliteschan oz, grazia a la tecnica la pli moderna, in'invista exacta e detagliada en il corp uman.
Els represchentan ina tecnologia da gronda precisiun. Tant pli surprendent è la moda e maniera, co ch'ils blers ospitals tractan ils maletgs furnids da questas super maschinas. Films vegnan mess en circulaziun per curier, adina puspè archivads, mintgatant scumbigliads - e betg darar vani era a perder. En il Center svizzer da paraplegia fa in nov sistem da computer urden.

Il chiropraticher consultescha sia agenda. En 15 minutas vegn a sa preschentar Felix Muster per in tractament. Problems dal dies - però tgenins precis? Las radiografias ston na. In telefon cun l'archiv resta senza resultat: dr. Brinkmann saja vegnì ier per ils films. La secretaria da Brinkmann, Helga Schweizer, n'è danovamain betg en ses biro. E gia restan be pli tschintg minutas enfin al termin cun Muster ...

L'exempel è inventà libramain, el n'è però betg dal tut irreal. Films da radiografia ed auters maletgs vegnan producids oz bain savens dad indrizs fitg modems, represchentan però sezs ina tecnica vegliandra. I sa tracta da films fotografics ch'ins enconuscha per propi dapi passa tschient onns. Els ston vegnir tractads cun premura, stattan a disposiziun adina be en in lieu a la gia, dovran spazi sco era persunal per archivar e bler temp per il transport dad in lieu a l'auter.
En il CSP èn quintads ils dis dals films fotografics. Quai ch'ils apparats da radiografia, ils tomografs computerisads e MRI (MagnetResonanz-Imaging) recepeschan, na vegn en l'avegnir betg pli registrà sin film, mabain memorisà electronicamain en furma digitala. Las datas èn cun quai disponiblas pli svelt (nagin sviluppar pli), archivadas e surtut era transportablas pli levamain, numnadamain en moda immateriala, quai vul dir en furma digitala sur la rait da computer en chasa u sur la rait da telefon publica. Ultra da quai na pon nagins films pli ir a perder. L'archivaziun succeda l'emprim sin grondas plattas fixas e suenter 48 uras vegnan las datas transmessas sin videodiscs.
Il nov sistem, installà da la firma Siemens Svizra SA, ha anc in auter avantatg. Ils programs per archivar ils maletgs (cun il num PACS per Picture Archiving and Communication System) sa lascha colliar cun il RlS (Radiology Information System). Il RlS administrescha tut las datas da pazients, persunalias, diagnosas radiologicas e registraziun da prestaziuns sco ch'ellas vegnan duvradas per metter a quint. Grazia a la communicaziun tranter RlS e PACS èsi garantì ch'il medi dispona tar mintga maletg gist era da las infurmaziuns correspundentas dals pazients. E quai cun garanzia quellas dal gist “client”!
RlS e PACS èn sistems electronics tecnicamain ordvart cumplexs e pretensius. Tgi che sa quant grev ch'i po mo gia esser da metter en funcziun in solit computer persunal, vegn ad encleger ch'ins basegna pli che in per dis per invertir in sistem da tala dimensiun. Quai vala tant dapli damai ch'il CSP è l'emprim institut en Svizra che integrescha da l'entschatta tuts dus sistems parzials; a Nottwil vegn prestà pia stgetta lavur da pionier. La scolaziun dal persunal è pretensiusa, perquai ch'il nov gener da lavurar pretenda da tut ils participants ina maniera da pensar dal tuttafatg nova.
Per entant funcziuna il PACS pli u main anc parallelamain al sistem d'enfin ussa, quai vul dir che las radiografias vegnan illuminadas anc supplementarmain sin films; ils radiologs ed ils medis lavuran alura cun tals. Perencunter vegn il chiropraticher provedì gia cun las datas electronicas. Il PACS sustegna era il rapport da medis quotidian. Là na duain ils medis betg pli stuair sa strenscher enturn in unic pult da glisch, els pon anzi examinar ils maletgs, che vegnan projectads sin ina tenda, facilmain sin distanza.

Circa en in onn speran ils spezialists d'esser uschenavant che pli che 90 pertschient da tuttas radiografias e registraziuns da tomografia en il Center svizzer da paraplegia pon vegnir endatadas, elavuradas ed archivadas digitalmain. Las consequenzas per ils medis en chasa ed ordaifer vegnan ad esser considerablas: Ins vegn ad avair a disposiziun pli svelt dapli infurmaziuns pli detagliadas, uschia ch'ins po era raziunalisar la gestiun (l'andament dal manaschi). Surtut svaneschan tant la tschertga stentusa da radiografias sco era l'archivaziun che dovra bler temp. Perquai ch'i na dat simplamain naginas radiografias pli.