Resumaziun dal text: Novas enconuschientschas pertutgant il vesair or da pignas da plattinas or dal 13. e 14. avel tschientaner – Scuvertas dal chantun Turitg. 

da Annamaria Matter e Werner Wild / translaziun Lia Rumantscha

A la Metzggasse en la citad veglia da Winterthur han ins scuvert a chaschun d’ina exchavaziun d’urgenza ina chasa da pliras stanzas da l’entschatta dal 13avel tschientaner. Duas stanzas avevan sulettamain in palantschieu d’arschiglia ed ina fuaina per terra. La terza stanza aveva in palantschieu d’aissas ed ina pigna da
plattinas. Igl è reussì da datar dendrocronologicamain la construcziun da questa stiva a l’onn 1208. D’impurtanza speziala è la pussaivladad da pudair reconstruir bunamain cumplettamain questa pigna da plattinas. Sin in podest tschinclà d’in rom da lain sa chattava la chascha-pigna ch’era construida cun agid d’in skelet da pertgas. Per rinforzar la paraid da la chascha pigna èsi vegnì duvrà restanzas textilas ch’ins ha alura impregnà cun chaltschina. Las radund 85 plattinas- cup èn emplunadas stretgamain ina sper l’autra en la cupla sur la chascha-pigna. Er las plattinas eran liadas giu cun arschiglia, uschia che l’aspectatur na vesa betg las singulas plattinas, mabain be las foras chavorgias. L’invenziun da las pignas da plattinas è colliada fermamain cun l’origin da la stiva, creond ina stanza da dimora stgaudabla senza fim. En bajetgs da pliras auzadas en chastels ed en citads era la stiva situada en l’emprima auzada sura. Tar incendis crudava la pigna da plattinas giu en l’auzada d’entrada u schizunt en tschaler. Perquai chatt’ins savens tar exchavaziuns ina maschaida da plattinas e d’arschiglia. Sin fundament d’analisas precisas e stentusas lubescha questa tocca d’eruir la furma da pignas da plattinas dal 13avel e 14avel tschientaner. Punct da partenza per nossas retschertgas munta il material chattà ad Andelfingen- Strehlgasse, Hofstetten- Chastè Schauenberg, Maschwanden- Städtchen e Winterthur-Obergasse. 

La pigna da plattinas era a l’entschatta in object funcziunal, ma è sa midà cuntinuadamain en il decurs dal 13avel tschientaner ad in object artistic. En il 13avel tschientaner han ins ornà l’emprim las surfatschas d’arschiglia. A Maschwanden èn mantegnids tocs d’arschiglia da la paraid-pignia cun ornaments plastics che sa preschentan en il 14avel tschientaner sco motivs per las plattinas a reliev. Cun duvrar
plattinas-bulieu sa furma la surfatscha da la pigna en in gieu da rusnas radundas e crests che sa barattan. Qua tras s’augmenta er la surfatscha per che la pigna possia render dapli chalira. L’ur sura da la pigna vegn furmà cun ina curuna ornada, l’emprim cumplettamain d’arschiglia, pli tard da cheramica. 93 Tar las pignas dal cumenzament dal 14avel tschientaner vegni experimentà vid la furma da la chaschapinga e cun duvrar differents tips da plattinas – las plattinas-cup e plattinas-
bulieu vegnan cumplettadas cun plattinas-stgadella e plattinas cun fora quadra. Las plattinas porschan pussaivladads da variar la surfatscha, la plattina daventa en quest
tschientaner entras l’ornament da reliev e la glasura il medium impurtant per il dissegn singul. Da l’autra vart po la paraid-pigna vegnir modifitgada a moda interessanta cun la furma en stgala, la structura, la distribuziun e l’orientaziun da las
plattinas. A la fin da quest svilup stat alura la pigna-tur gotica tardiva, nua che l’arschiglia n’è gnanc pli vesaivla e gioga sulettamain la rolla da liom per las plattinas. Cun analisar in element modest, l’arschiglia da la pigna che giugava enfin ussa ina rolla secundara e che na vegniva er betg rimnada sistematicamain enfin ussa, èsi stà pussaivel d’intervegnir in pau davart la furma da las pignas a plattinas da pli baud. I resorta in purtret pli viv che quai ch’ins pudess s’imaginar nà dals purtrets istorics. Ina raschun è quella ch’ils construiders da pignas dal 13avel e 14avel tschientaner
avevan in vast champ experimental a disposiziun e che las pignas sa manifesteschan generalmain sco unicats. L’emprima impressiun funcziunala da las pignas sa mussa svelt chargiada cun elements decorativs ed architectonics. I resta dentant anc da far bleras retschertgas che pretendan stentusa lavur da detagl per pudair sclerir meglier tschertas dumondas.